पेयजलस्य अपशिष्टजलस्य च उपचारात् आरभ्य तैलं गैसं च, रासायनिकप्रक्रियाकरणं इत्यादीनि अनेकेषां उद्योगानां कपाटाः अभिन्नः भागाः सन्ति । ते तन्त्रस्य अन्तः द्रव-वायु-स्लरी-प्रवाहं नियन्त्रयन्ति, यत्र भृङ्ग-गोल-कपाटाः विशेषतया सामान्याः सन्ति । अयं लेखः अन्वेषयति यत् वयं गोलकपाटानां अपेक्षया भृङ्गकपाटानां चयनं किमर्थं कृतवन्तः, तेषां सिद्धान्तेषु, घटकेषु, डिजाइनं, संचालनं, तथा च...लाभ.
A भृङ्गकपाटःचतुर्थांश-परिवर्तन-घूर्णन-गति-कपाटः अस्ति यस्य उपयोगः द्रव-प्रवाहस्य निरोधाय, नियमन-करणाय, आरम्भाय च भवति । भृङ्गकपाटचक्रस्य गतिः भृङ्गपक्षस्य गतिं अनुकरणं करोति । यदा कपाटः सम्पूर्णतया निमीलितः भवति तदा चक्रः पूर्णतया चैनलं अवरुद्धं करोति । यदा चक्रं पूर्णतया उद्घाटितं भवति तदा चक्रं चतुर्थांशं भ्रमति, येन द्रवः प्रायः अप्रतिबन्धितः गन्तुं शक्नोति ।
कन्दुककपाटाः
गोलकपाटः चतुर्थांशकपाटः अपि भवति, परन्तु तस्य उद्घाटननिमीलनभागाः गोलाकारगोलाकाराः भवन्ति । गोलस्य मध्ये छिद्रं भवति, यदा छिद्रं प्रवाहमार्गेण सह संरेखितं भवति तदा कपाटः उद्घाट्यते । यदा बोरः प्रवाहमार्गस्य लम्बः भवति तदा कपाटः निमीलति ।
तितली वाल्वबनाम बॉल वाल्व: डिजाइन भेद
भृङ्गकपाटस्य गोलकपाटस्य च मौलिकः अन्तरः तेषां परिकल्पना, संचालनतन्त्रं च अस्ति । एते भेदाः तेषां कार्यप्रदर्शनलक्षणं विस्तृतप्रयोगानाम् उपयुक्ततां च प्रभावितयन्ति ।
परिमाणं भारं च
भृङ्गकपाटाःसामान्यतया गोलकपाटानां अपेक्षया लघुतराः अधिकसंकुचिताः च भवन्ति, विशेषतः बृहत्तरप्रमाणानां गोलकपाटानां अपेक्षया । लघु डिजाइनस्य...भृङ्गकपाटःविशेषतः यत्र स्थानं सीमितं भवति तत्र अनुप्रयोगेषु संस्थापनं परिपालनं च सुलभं करोति ।
मूल्यम्
भृङ्गकपाटाःसरलतरस्य डिजाइनस्य, न्यूनभागस्य च कारणेन गोलकपाटानां अपेक्षया सामान्यतया न्यूनमहत्त्वपूर्णाः भवन्ति । एषः व्ययलाभः विशेषतया तदा स्पष्टः भवति यदा कपाटस्य आकारः बृहत्तरः भवति । भृङ्गकपाटस्य न्यूनव्ययः बृहत्-परिमाणेन कपाट-अनुप्रयोगाय आदर्शं करोति ।
दबावः न्यूनः भवति
पूर्णतया उद्घाटिते सति ।भृङ्गकपाटाःसामान्यतया गोलकपाटानां अपेक्षया अधिकं दाबपातः भवति । प्रवाहमार्गे चक्रस्य स्थितिः इति कारणम् । गोलकपाटानां डिजाइनं पूर्णबोरयुक्तं भवति यत् न्यूनदाबपातं प्रदातुं शक्नोति, परन्तु बहवः आपूर्तिकर्ताः व्ययस्य रक्षणार्थं बोरं न्यूनीकरोति, यस्य परिणामेण माध्यमेषु बृहत् दाबपातः भवति तथा च ऊर्जा अपव्ययः भवति
भृङ्गकपाटाःव्ययस्य, आकारस्य, भारस्य, अनुरक्षणस्य च सुगमतायाः दृष्ट्या महत्त्वपूर्णं लाभं प्रदाति, येन ते विविधप्रयोगानाम् आदर्शाः भवन्ति, विशेषतः जलस्य अपशिष्टजलस्य च उपचारस्य, एच्.वी.एस.सी.-प्रणालीषु, खाद्य-पेय-उद्योगेषु च अत एव वयं गोलकपाटस्य स्थाने भृङ्गकपाटं चिनोमः । परन्तु लघुव्यासानां, स्लरीनां च कृते गोलकपाटाः उत्तमः विकल्पः भवितुम् अर्हन्ति ।
पदसमयः नवम्बर-12-2024
