गेट वाल्वतथाभृङ्गकपाटःअतीव सामान्यतया प्रयुक्तौ कपाटौ स्तः। उभौ अपि स्वसंरचनायाः दृष्ट्या तथा च पद्धतीनां उपयोगेन, कार्यस्थितौ अनुकूलता इत्यादिषु बहु भिन्नौ स्तः अयं लेखः उपयोक्तृभ्यः अन्तरं अवगन्तुं साहाय्यं करिष्यतिद्वारकपाटाःतथाभृङ्गकपाटाःअधिकं गभीरं, येन उपयोक्तृभ्यः कपाटानां चयनं कर्तुं अधिकतया सहायता भवति ।
अन्तरं व्याख्यातुं पूर्वम्द्वारकपाटःतथा भृङ्गकपाटः, द्वयोः परिभाषाः अवलोकयामः । परिभाषातः भवतु, भवन्तः सावधानीपूर्वकं भेदं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
द्वारकपाटाः, यथा नाम सूचयति, द्वारवत् पाइपलाइने माध्यमं छिन्दितुं शक्नोति, यत् एकप्रकारस्य कपाटः अस्ति यस्य उपयोगं वयं उत्पादनं जीवने च करिष्यामः । उद्घाटनसमापनभागस्य...द्वारकपाटःद्वारफलकं कथ्यते । द्वारफलकं गतिं उत्थापनार्थं उपयुज्यते, तस्य गतिदिशा द्रवपाइपलाइने माध्यमस्य प्रवाहदिशायाः लम्बः भवति दद्वारकपाटःएकप्रकारस्य कटनकपाटः अस्ति, यः केवलं पूर्णतया चालू वा निमीलितुं वा शक्यते, प्रवाहस्य गतिः च समायोजितुं न शक्यते ।
तितली कपाट, as known as flip valve.अस्य उद्घाटननिमीलनभागः चक्राकारः भृङ्गप्लेटः भवति, यः काण्डे निहितः भवति, काण्डशाफ्टं परितः परिभ्रमति च उद्घाटयितुं निमीलितुं च गतिदिशा इतिभृङ्गकपाटःयत्र अस्ति तत्र परिभ्रमति तथा च पूर्णविमोचनात् पूर्णसमाप्तिपर्यन्तं केवलं ९०°भ्रमणं भवति । तदतिरिक्तं भृङ्गकपाटस्य एव भृङ्गफलकस्य स्वयमेव निमीलनस्य क्षमता नास्ति । काण्डे टरबाइन-नियन्त्रकं स्थापनीयम् । तेन सह भृङ्गकपाटस्य स्वयमेव तालाबन्दीक्षमता भवति, तत्सह, भृङ्गकपाटस्य कार्यप्रदर्शने अपि सुधारं कर्तुं शक्नोति
इति परिभाषां अवगत्यद्वारकपाटःभृङ्गकपाटं च, भेदःद्वारकपाटःतथा भृङ्गकपाटः अधः प्रवर्तते:
1. मोटरक्षमतायां भेदः
पृष्ठपरिभाषायाः दृष्ट्या वयं स्य दिशायाः गतिगुणस्य च भेदं अवगच्छामःद्वारकपाटःभृङ्गकपाटं च । तदतिरिक्तं यतः द्वारकपाटं केवलं पूर्णतया चालू कृत्वा पिधातुं शक्यते, तस्मात् द्वारकपाटस्य प्रवाहप्रतिरोधः पूर्णतया उद्घाटितस्य लघुः भवति यदा तुभृङ्गकपाटःपूर्णतया मुक्तं भवति, तस्य स्थूलता चभृङ्गकपाटःपरिसञ्चरणमाध्यमस्य प्रतिरोधः भवति । तदतिरिक्तं उद्घाटन-उच्चतायाः...द्वारकपाटःतुल्यकालिकरूपेण उच्चः भवति, अतः उद्घाटन-समापन-वेगः मन्दः भवति; यदा तुभृङ्गकपाटःकेवलं उद्घाटनं निमीलनं च प्राप्तुं ९०° परिभ्रमणस्य आवश्यकता भवति, अतः उद्घाटनं निमीलनं च द्रुतं भवति ।
2. भूमिकासु उपयोगेषु च भेदाः
गेट्-कपाटस्य सीलिंग-प्रदर्शनं उत्तमम् अस्ति, अतः अधिकतया तेषु पाइपेषु उपयुज्यते येषु कठोर-सीलिंग्-करणस्य आवश्यकता भवति, परिसञ्चरण-माध्यमानां कटने पुनः पुनः स्विच-करणस्य आवश्यकता नास्ति प्रवाहस्य नियमनार्थं द्वारकपाटस्य उपयोगः कर्तुं न शक्यते । तदतिरिक्तं द्वारकपाटस्य उद्घाटननिमीलनवेगः मन्दः भवति इति कारणतः तत् शीघ्रं कटनीयानां नलिकां कृते उपयुक्तं नास्ति भृङ्गकपाटस्य तुल्यकालिकरूपेण बहुप्रयोगः भवति । भृङ्गकपाटस्य न केवलं च्छेदनं कर्तुं शक्यते, अपितु प्रवाहस्य समायोजनस्य कार्यं अपि अस्ति । तदतिरिक्तं भृङ्गकपाटः शीघ्रं उद्घाट्यते निमीलति च, तथा च बहुधा उद्घाटयितुं निमीलितुं च शक्नोति, विशेषतः यत्र शीघ्रं उद्घाटनं वा कटनं वा आवश्यकं भवति तत्र उपयोगाय उपयुक्तम्
भृङ्गकपाटस्य आकारः भारः च द्वारकपाटस्य अपेक्षया लघुः भवति, अतः सीमितस्थापनस्थानयुक्तेषु केषुचित् वातावरणेषु अधिकस्थानबचने क्लिप् भृङ्गकपाटस्य उपयोगः अनुशंसितः भवति बृहत्-स्तरीय-कपाटेषु भृङ्ग-कपाटानां सर्वाधिकं उपयोगः भवति, अशुद्धि-लघु-कण-युक्तेषु मध्यम-पाइप्-लाइनेषु अपि भृङ्ग-कपाटस्य उपयोगः अनुशंसितः भवति
अनेककार्यस्थितौ कपाटस्य चयनं कृत्वा भृङ्गकपाटाः क्रमेण अन्यप्रकारस्य कपाटस्य स्थाने स्थापयित्वा अनेकेषां उपयोक्तृणां कृते प्रथमपरिचयः अभवन्
3. मूल्ये भेदाः
समाने दबावे, कैलिबरस्य च अधीनं द्वारकपाटस्य मूल्यं भृङ्गकपाटस्य मूल्यात् अधिकं भवति । तथापि भृङ्गकपाटस्य कैलिबरः अतीव विशालः भवितुम् अर्हति, बृहत्-कैलिबरस्य मूल्यं चभृङ्गकपाटःद्वारकपाटात् सस्ताः नास्ति।
पदसमयः Feb-09-2023
