कपाटचयनसिद्धान्ताः कपाटचयनपदार्थाः च

कपाट चयन सिद्धान्त
(1)सुरक्षा तथा विश्वसनीयता। निरन्तर, स्थिर, दीर्घचक्रसञ्चालनस्य कृते पेट्रोकेमिकल, विद्युत् स्टेशन, धातुविज्ञान इत्यादीनां उद्योगानां उत्पादनस्य आवश्यकताः। अतः आवश्यकः कपाटः उच्चविश्वसनीयता, बृहत् सुरक्षाकारकः, कपाटस्य विफलतायाः कारणेन प्रमुखं उत्पादनसुरक्षां व्यक्तिगतक्षतिं च न जनयितुं शक्नोति, यन्त्रस्य दीर्घकालीनसञ्चालनस्य आवश्यकतां पूरयितुं। तदतिरिक्तं कपाटैः उत्पद्यमानं लीकेजं न्यूनीकरोतु वा परिहरतु, स्वच्छं, सभ्यकारखानं निर्माय, स्वास्थ्यस्य, सुरक्षायाः, पर्यावरणप्रबन्धनस्य कार्यान्वयनम्।

(2)प्रक्रिया उत्पादन आवश्यकताः पूरयन्तु। कपाटः मध्यमस्य उपयोगस्य, कार्यदाबस्य, कार्यतापमानस्य, उपयोगस्य च आवश्यकतां पूरयितुं अर्हति, यत् कपाटचयनस्य मूलभूतावश्यकता अपि अस्ति यदि अतिदाबस्य रक्षणाय तथा अतिरिक्तमाध्यमस्य निर्वहनार्थं कपाटस्य आवश्यकता भवति तर्हि सुरक्षाकपाटस्य अतिप्रवाहकपाटस्य च चयनं करणीयम्; संचालनप्रक्रियायाः समये मध्यमप्रतिगमनकपाटं निवारयितुं, स्वीकरोतुचेक वाल्व; वाष्पपाइप-उपकरणयोः उत्पद्यमानं घनीभूतजलं, वायुः अन्ये च अघनीभूतवायुः स्वयमेव समाप्तं कुर्वन्ति, तथा च वाष्पपलायनं निवारयन्ति, नालीकपाटस्य उपयोगः करणीयः तदतिरिक्तं यदा माध्यमं संक्षारकं भवति तदा उत्तमजंगप्रतिरोधकसामग्रीणां चयनं करणीयम् ।

(3)सुविधाजनक संचालन, स्थापना एवं अनुरक्षण। कपाटस्य स्थापनायाः अनन्तरं संचालकः कपाटस्य दिशां, उद्घाटनचिह्नं, सूचकसंकेतं च सम्यक् चिन्तयितुं समर्थः भवेत्, येन विविधाः आपत्कालीनदोषाः निबद्धाः भवेयुः तत्सह चयनितकपाटप्रकारस्य संरचना यथासम्भवं, सुविधाजनकस्थापनं, परिपालनं च भवेत् ।

(4)अर्थव्यवस्था। प्रक्रियापाइपलाइनस्य सामान्यप्रयोगस्य पूर्तये आधारेण यथासम्भवं तुल्यकालिकरूपेण न्यूननिर्माणव्ययः सरलसंरचनायुक्तानां कपाटानां चयनं करणीयम् येन उपकरणव्ययस्य न्यूनीकरणं, कपाटस्य कच्चामालस्य अपव्ययस्य परिहारः, परवर्तीपदे कपाटस्थापनस्य, परिपालनस्य च व्ययः न्यूनीकर्तुं शक्यते

कपाटचयनपदार्थाः
1.यन्त्रे अथवा प्रक्रियापाइपलाइने कपाटस्य उपयोगानुसारं कपाटस्य कार्यस्थितिं निर्धारयन्तु। यथा कार्यमाध्यमम्, कार्यदाबः कार्यतापमानम् इत्यादयः ।

2.कार्यमाध्यमस्य, कार्यवातावरणस्य तथा उपयोक्तृआवश्यकतानां अनुसारं वाल्वस्य सीलिंगप्रदर्शनस्तरं निर्धारयन्तु।

3.कपाटस्य प्रयोजनानुसारं कपाटस्य प्रकारं चालनविधं च निर्धारयन्तु। प्रकाराः यथालचीला तितली कपाट, चेक वाल्व, गेट वाल्व, २.संतुलन वाल्व, इत्यादि चालनविधिः यथा कृमिचक्रकृमिः, विद्युत्, वायवीयः इत्यादयः।

4.कपाटस्य नाममात्रमापदण्डानुसारम्। कपाटस्य नाममात्रस्य दाबः नाममात्रस्य आकारः च स्थापितेन प्रक्रियापाइपेन सह सङ्गतः भवेत् । केचन कपाटाः माध्यमस्य रेटेड् समये कपाटस्य प्रवाहस्य गतिः अथवा निर्वहनस्य अनुसारं कपाटस्य नाममात्रं आकारं निर्धारयन्ति ।

5.वास्तविकसञ्चालनस्थितीनां तथा कपाटस्य नाममात्रस्य आकारस्य अनुसारं कपाटस्य अन्त्यपृष्ठस्य पाइपस्य च संयोजनरूपं निर्धारयन्तु। यथा फ्लैन्ज, वेल्डिंग, क्लिप वा धागा इत्यादयः।

6.कपाटस्य स्थापनास्थानस्य, स्थापनास्थानस्य, कपाटस्य नाममात्रस्य आकारस्य च अनुसारं कपाटप्रकारस्य संरचनारूपं च निर्धारयन्तु। यथा कृष्णदण्डद्वारकपाटः, कोणगोलकपाटः, नियतगोलककपाटः इत्यादयः ।

माध्यमस्य लक्षणानाम् अनुसारं कार्यदाबः कार्यतापमानं च, कपाटस्य खोलस्य आन्तरिकसामग्रीणां च सम्यक् उचितचयनं यावत्।