औद्योगिकपाइपिंगप्रणालीषु कपाटचयनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । बटरफ्लाई वाल्व, गेट वाल्व, चेक वाल्व च त्रयः सामान्याः कपाटप्रकाराः सन्ति, प्रत्येकस्य अद्वितीयप्रदर्शनलक्षणं अनुप्रयोगपरिदृश्यं च भवति वास्तविकप्रयोगे एतेषां कपाटानां विश्वसनीयतां कार्यक्षमतां च सुनिश्चित्य कपाटप्रदर्शनपरीक्षणं विशेषतया महत्त्वपूर्णम् अस्ति । अस्मिन् लेखे एतेषां त्रयाणां कपाटप्रकारस्य कार्यक्षमतायाः लक्षणं तेषां परीक्षणपद्धतीनां च अन्वेषणं भविष्यति ।
दभृङ्गकपाटः स्वस्य चक्रं परिभ्रम्य द्रवप्रवाहं नियन्त्रयति । अस्य सरलसंरचना, संकुचितः आकारः, लघुभारः च उच्च-प्रवाह-निम्न-दाब-अनुप्रयोगेषु उपयुक्तं करोति । तितली-कपाटानां कृते कार्य-प्रदर्शन-परीक्षणे मुख्यतया लीक-परीक्षणं, प्रवाह-लक्षण-परीक्षणं, दबाव-प्रतिरोध-परीक्षणं च अन्तर्भवति ।
- सीलिंग परीक्षण : १. भृङ्गकपाटस्य सीलिंगप्रदर्शनं द्रवस्य लीकं प्रत्यक्षतया प्रभावितं करोति । परीक्षणकाले प्रायः बन्दावस्थायां कपाटस्य उपरि निश्चितः दबावः प्रयोज्यते यत् द्रवस्य लीकेजः अस्ति वा इति अवलोक्यते ।
- प्रवाहलक्षणपरीक्षाः १.कपाटस्य उद्घाटनकोणस्य समायोजनेन तस्य प्रवाहलक्षणवक्रस्य मूल्याङ्कनार्थं प्रवाहस्य दाबस्य च सम्बन्धः मापितः भवति । समुचितकपाटस्य चयनार्थं एतत् महत्त्वपूर्णम् अस्ति ।
- दबाव परीक्षणम् : १. वाल्वस्य परिकल्पने निर्माणे च दबावप्रतिरोधः महत्त्वपूर्णः कारकः अस्ति । अस्मिन् परीक्षणे चरमपरिस्थितौ सुरक्षां सुनिश्चित्य कपाटः स्वस्य रेटेड् दाबात् अधिकं दाबं सहितुं अर्हति ।
द gate valve इति कपाटः यः चक्रं उपरि अधः च चालयित्वा द्रवप्रवाहं नियन्त्रयति । पूर्णतया मुक्तस्य अथवा पूर्णतया बन्दस्य अनुप्रयोगस्य कृते उपयुक्तम् अस्ति । गेट वाल्वस्य प्रदर्शनपरीक्षणे मुख्यतया उद्घाटनस्य समापनस्य च टॉर्कपरीक्षणं, सीलिंगपरीक्षणं, धारणप्रतिरोधपरीक्षणं च अन्तर्भवति ।
- उद्घाटनसमापनस्य टोर्क् परीक्षणम् : १. कपाटस्य उद्घाटनस्य बन्दीकरणस्य च कृते आवश्यकस्य टोर्क् इत्यस्य परीक्षणं कुर्वन्तु येन कार्यस्य सुगमता सुरक्षितता च सुनिश्चिता भवति ।
- तंगता परीक्षण : १.भृङ्गकपाटस्य सदृशं द्वारकपाटस्य कठिनतापरीक्षणमपि अतीव महत्त्वपूर्णम् अस्ति । दबावं कृत्वा कपाटस्य निमीलितावस्थायां किमपि लीकेजः अस्ति वा इति पश्यन्तु ।
- पहनने प्रतिरोध परीक्षण : १. गेट-चक्रस्य तथा गेट-कपाटस्य कपाट-पीठस्य च मध्ये घर्षणस्य कारणात्, धारण-प्रतिरोध-परीक्षा दीर्घकालीन-उपयोगे कपाटस्य कार्यक्षमतायाः स्थिरतायाः मूल्याङ्कनं कर्तुं शक्नोति
दcheck valve इति कपाटः यः द्रवस्य प्रवाहं केवलमेकदिशि भवति, मुख्यतया पश्चात्प्रवाहं निवारयितुं । चेक वाल्व प्रदर्शनपरीक्षासु विपरीतप्रवाहपरीक्षणं, लीकपरीक्षणं, दबावहानिपरीक्षणं च सन्ति ।
- विपरीत प्रवाह परीक्षणम् : १. यदा द्रवः विपरीतदिशि प्रवहति तदा कपाटस्य समापनप्रदर्शनस्य परीक्षणं करोति यत् सुनिश्चितं करोति यत् सः प्रभावीरूपेण पश्चात्प्रवाहं निवारयितुं शक्नोति।
- तंगता परीक्षण : १.तथैव निमीलितावस्थायां कोऽपि लीकेजः न भवति इति सुनिश्चित्य चेकवाल्वस्य कठिनतापरीक्षा अपि अत्यावश्यकी भवति ।
- दबावहानिपरीक्षाः १.द्रवप्रवाहस्य समये कपाटस्य दाबहानिः मूल्याङ्कयति यत् प्रणाल्यां तस्य कार्यक्षमतां सुनिश्चितं करोति ।
Conclusion इति
भृङ्गकपाटाः, द्वारकपाटाः, तथाचेक वाल्वप्रत्येकस्य विशिष्टानि कार्यप्रदर्शनलक्षणानि अनुप्रयोगपरिदृश्यानि च सन्ति । समीचीनकपाटस्य चयनं कुर्वन् कपाटस्य कार्यप्रदर्शनपरीक्षणं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । सीलिंग, प्रवाहलक्षणं, दबावप्रतिरोधः, अन्यपक्षेषु च परीक्षणं व्यावहारिकप्रयोगेषु वाल्वस्य विश्वसनीयतां कार्यक्षमतां च सुनिश्चितं करोति, येन सम्पूर्णपाइपलाइनप्रणाल्याः परिचालनसुरक्षायां आर्थिकदक्षतायां च सुधारः भवति
डाक समय : अक्टूबर-25-2025
