प्रायः मित्राणि सन्ति ये “DN” इत्यस्य विनिर्देशानां सम्बन्धं न अवगच्छन्ति, “Φ" तथा """। अद्य अहं भवतः कृते त्रयाणां सम्बन्धस्य सारांशं वदामि, भवतः साहाय्यं कर्तुं आशां कुर्वन्!
इञ्चः किम्” इति ।
इञ्च् (“) अमेरिकनव्यवस्थायां सामान्यतया प्रयुक्तः विनिर्देश-एककः अस्ति, यथा इस्पात-नलिकाः,कपाटाः, फ्लेन्ज, कोहनी, पम्प, टी इत्यादीनि, यथा विनिर्देशः १०′′ अस्ति।
इञ्च् (इञ्च्, इञ्च् इति संक्षिप्तम्) इत्यस्य अर्थः डच्भाषायां अङ्गुष्ठः, इञ्चः अङ्गुष्ठस्य दीर्घता च । अवश्यं अङ्गुष्ठस्य दीर्घता अपि भिन्ना भवति । १४ शतके राजा एडवर्डद्वितीयः “मानककानूनी इञ्च्” इति प्रचारं कृतवान् । यवकर्णमध्यतः चयनितानां पङ्क्तिबद्धानां त्रयाणां बृहत्तमानां धान्यानां दीर्घता एक इञ्चा इति नियमः ।
सामान्यतया १′′=२.५४से.मी.=२५.४मि.मी
किं दन्
DN चीन-यूरोपीय-प्रणालीषु सामान्यतया प्रयुक्तः विनिर्देश-एककः अस्ति, तथा च पाइप-चिह्नीकरणस्य विनिर्देशः अपि अस्ति,कपाटाः, फ्लेन्ज, फिटिंग, पम्प च, यथाDN250.
DN इत्यनेन पाइपस्य नाममात्रव्यासः (नाममात्रव्यासः इति अपि ज्ञायते) निर्दिश्यते, ध्यानं कुर्वन्तु: एषः न बाह्यव्यासः न च आन्तरिकव्यासः, अपितु बाह्यव्यासस्य आन्तरिकव्यासस्य च औसतः, यः औसतः आन्तरिकव्यासः इति कथ्यते
किमस्तिΦ
Φ सामान्यं एककं भवति, यत् पाइपस्य, अथवा कोणस्य, गोल इस्पातस्य इत्यादीनां पदार्थानां बाह्यव्यासं निर्दिशति ।
अतः तेषां मध्ये कः सम्बन्धः ?
प्रथमं “”" तथा “DN” इत्यनेन चिह्निताः अर्थाः प्रायः समानाः एव सन्ति । तेषां मूलतः नाममात्रव्यासः इति अर्थः, अस्य विनिर्देशस्य परिमाणं सूचयति, तथा चΦ इति तयोः संयोगः ।
उदाहरणतया
यथा, यदि इस्पातपाइपः DN600 भवति, यदि समानः इस्पातपाइपः इञ्चेषु चिह्नितः भवति तर्हि सः 24′′ भवति । तयोः मध्ये किमपि सम्बन्धः अस्ति वा ?
उत्तरम् अस्ति हाँ! सामान्य इञ्चः पूर्णाङ्कः अस्ति तथा च प्रत्यक्षतया 25 बराबर DN इत्यनेन गुणितः, यथा 1′′*25=DN25, 2′′*25=50, 4′′*25=DN100 इत्यादयः अवश्यं, भिन्नाः सन्ति यथा 3′′*25=75 गोलीकरणं DN80 भवति, तथा च अर्धविरामैः अथवा दशमलवबिन्दुभिः सह केचन इञ्चाः सन्ति यथा 1/2′′, 3/4′′, 1-1/4′′, 1-1/2′′, 2-1/2′′, 3-1/ 2′′ इत्यादयः, एतेषां गणना तथैव कर्तुं न शक्यते, परन्तु गणना मोटेन समाना एव, मूलतः निर्दिष्टं मूल्यम्:
१/२′′=डीएन१५
३/४′′=डीएन२०
१-१/४′′=डीएन३२
१-१/२′′=डीएन४०
२′′=डीएन५०
२-१/२′′=डीएन६५
३′′=डीएन८०
पदसमयः Feb-03-2023
