Backflow Preventer इत्यस्य कार्यसिद्धान्तः
TWS बैकफ्लो निवारकःदूषितजलस्य अन्यमाध्यमानां वा विपरीतप्रवाहं पेयजलप्रदायप्रणाल्यां स्वच्छद्रवप्रणाल्यां वा निवारयितुं विनिर्मितं यांत्रिकयन्त्रं भवति, यत् प्राथमिकव्यवस्थायाः सुरक्षां शुद्धतां च सुनिश्चितं करोति अस्य कार्यसिद्धान्तः मुख्यतया इत्यस्य संयोजने अवलम्बतेचेक वाल्व, दबावविभेदकतन्त्राणि, कदाचित् च पश्चप्रवाहविरुद्धं “बाधां” निर्मातुं राहतकपाटाः । अत्र विस्तृतं विच्छेदं दृश्यते-
द्वय चेक वाल्वतन्त्रम्
अधिकतमःपश्चप्रवाह निवारकाःश्रृङ्खलायां स्थापितौ स्वतन्त्रतया कार्यं कुर्वन्तौ चेकवाल्वौ समावेशयतु। प्रथमः चेकवाल्वः (प्रवेशःचेक वाल्व) सामान्यस्थितौ द्रवस्य अग्रे प्रणाल्यां प्रवाहं कर्तुं शक्नोति परन्तु यदि पृष्ठदबावः भवति तर्हि सः दृढतया बन्दः भवति, येन अधःप्रवाहपक्षतः विपरीतप्रवाहः न भवति द्वितीयःचेक वाल्व(निर्गमचेक वाल्व) गौणबाधकरूपेण कार्यं करोति: यदि प्रथमःचेक वाल्वविफलं भवति, द्वितीयः अवशिष्टं पश्चात्प्रवाहं अवरुद्ध्य सक्रियः भवति, रक्षणस्य अनावश्यकस्तरं प्रदाति ।
दबाव विभेदक निगरानी
तयोः मध्येचेक वाल्व, तत्र दबावविभेदकक्षः (अथवा मध्यक्षेत्रः) अस्ति । सामान्यसञ्चालने प्रवेशपक्षे (प्रथमचेकवाल्वस्य उपरि) दाबः मध्यवर्तीक्षेत्रे दबावात् अधिकः भवति, मध्यक्षेत्रे च दाबः निर्गमपक्षे (द्वितीयस्य अधःप्रवाहस्य) अपेक्षया अधिकः भवतिचेक वाल्व). एषः दाब-ढालः द्वयोः चेक-वाल्वयोः उद्घाटनं सुनिश्चितं करोति, येन अग्रे प्रवाहः भवति ।
यदि पश्चप्रवाहः आसन्नः भवति (उदाहरणार्थं, अपस्ट्रीम-दाबस्य आकस्मिक-क्षयस्य अथवा अधः-प्रवाह-दाबस्य उफानस्य कारणेन) तर्हि दाब-सन्तुलनं बाधितं भवति प्रथमः चेकवाल्वः बन्दः भवति यत् मध्यवर्तीक्षेत्रात् प्रवेशद्वारं प्रति पश्चप्रवाहः न भवति । यदि द्वितीयः चेकवाल्वः अपि विपरीतदाबं ज्ञायते तर्हि सः आउटलेट् पक्षतः मध्यक्षेत्रं प्रति पश्चप्रवाहं अवरुद्ध्य बन्दः भवति ।
राहत वाल्व सक्रियण
अनेके पश्चात्प्रवाहनिवारकाः मध्यक्षेत्रेण सह सम्बद्धेन राहतकपाटेन सुसज्जिताः भवन्ति । यदि द्वयोः चेकवाल्वयोः विफलता अथवा यदि मध्यवर्तीक्षेत्रे दबावः प्रवेशदाबात् अधिकः भवति (संभाव्यपृष्ठप्रवाहजोखिमं सूचयति), तर्हि मध्यवर्तीक्षेत्रे दूषितद्रवस्य वायुमण्डले (अथवा जलनिकासीप्रणाल्यां) निर्वहनार्थं राहतकपाटः उद्घाट्यते एतेन दूषितद्रवः स्वच्छजलप्रदायं प्रति पुनः धक्कायितुं न शक्नोति, प्राथमिकव्यवस्थायाः अखण्डतां निर्वाहयति ।
स्वचालित संचालन
सम्पूर्णा प्रक्रिया स्वयमेव भवति, यत्र हस्तहस्तक्षेपस्य आवश्यकता नास्ति । द्रवदाबस्य प्रवाहदिशायां च परिवर्तनं प्रति यन्त्रं गतिशीलरूपेण प्रतिक्रियां ददाति, येन भिन्न-भिन्न-सञ्चालन-स्थितौ पश्चात्-प्रवाह-विरुद्धं निरन्तरं रक्षणं सुनिश्चितं भवति
Backflow Preventers इत्यस्य लाभाः
बैकफ्लो निवारकाःदूषितस्य अथवा अवांछितमाध्यमानां विपरीतप्रवाहं निवारयित्वा द्रवप्रणालीनां, विशेषतः पेयजलप्रदायस्य, रक्षणे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति तेषां प्रमुखलाभाः सन्ति- १.
1. **जलस्य गुणवत्तायाः रक्षणम्**
प्राथमिकलाभः पेयजलव्यवस्थानां अपानीयस्रोतानां च (उदा. औद्योगिक अपशिष्टजलं, सिञ्चनजलं, मलजलं वा) मध्ये पारदूषणं निवारयितुं भवति एतेन पेयजलं वा स्वच्छप्रक्रियाद्रवः अदूषिताः एव तिष्ठन्ति इति सुनिश्चितं भवति, येन दूषितजलसेवनेन सह सम्बद्धाः स्वास्थ्यजोखिमाः न्यूनीभवन्ति ।
2. **नियामक अनुपालन** .
अधिकांशक्षेत्रेषु पश्चप्रवाहनिवारकाः प्लम्बिङ्गसंहिताभिः स्वास्थ्यविनियमैः (यथा ईपीए इत्यादिभिः संस्थाभिः अथवा स्थानीयजलप्रधिकारैः निर्धारितैः) अनिवार्याः भवन्ति तान् स्थापनेन सुविधानां प्रणालीनां च कानूनी आवश्यकतानां पूर्तये सहायता भवति, दण्डः वा परिचालननिरोधः वा परिहृतः भवति ।
3. **अतिरिक्तता तथा विश्वसनीयता** .
अधिकतमःपश्चप्रवाह निवारकाःद्वयपरीक्षाकपाटः, राहतकपाटः च भवति, येन अनावश्यकसुरक्षाप्रणाली निर्मीयते । यदि एकः घटकः विफलः भवति तर्हि अन्ये बैकअपरूपेण कार्यं कुर्वन्ति, येन पृष्ठप्रवाहस्य जोखिमः न्यूनीकरोति । एषा परिकल्पना उतार-चढाव-दाब-प्रवाह-स्थितौ अपि सुसंगतं कार्यं सुनिश्चितं करोति ।
4. **अनुप्रयोगेषु बहुमुखी प्रतिभा**
ते आवासीय-व्यापारिक-औद्योगिक-नगरपालिका-व्यवस्थाभिः सह विविध-परिवेशेषु अनुकूलाः भवन्ति । प्लम्बिंगजालेषु, सिञ्चनप्रणालीषु, औद्योगिकप्रक्रियारेखासु वा उपयुज्यते वा, पश्चात्प्रवाहनिवारकाः द्रवप्रकारस्य (जलं, रसायनानि इत्यादयः) अथवा प्रणाल्याः आकारस्य परवाहं विना प्रभावीरूपेण पश्चात्प्रवाहं निवारयन्ति
5. **उपकरणक्षतिं न्यूनीकर्तुं**
विपरीतप्रवाहं स्थगयित्वा पश्चप्रवाहनिवारकाः पम्पं, बॉयलरं, जलतापकं, अन्यप्रणालीघटकं च पृष्ठदाबस्य अथवा जलमुद्गरस्य (आकस्मिकदाबस्य उदये) क्षतितः रक्षन्ति एतेन उपकरणानां आयुः विस्तारितः भवति, अनुरक्षणव्ययः न्यूनः भवति ।
6. **स्वचालित संचालन** .
बैकफ्लो निवारकाःहस्तहस्तक्षेपं विना कार्यं करोति, दबावपरिवर्तनस्य अथवा प्रवाहविपर्ययस्य तत्क्षणमेव प्रतिक्रियां ददाति। एतेन मानवनिरीक्षणस्य अवलम्बनं विना निरन्तरं रक्षणं सुनिश्चितं भवति, येन ते मानवरहितानाम् अथवा दूरस्थप्रणालीनां कृते उपयुक्ताः भवन्ति ।
7. **व्यय-प्रभावशीलता** 1.1.
यद्यपि प्रारम्भिकस्थापनव्ययः विद्यते तथापि दीर्घकालीनबचना महत्त्वपूर्णा अस्ति । ते जलप्रदूषणस्य सफाई, उपकरणमरम्मतं, नियामकदण्डं, दूषितजलेन सह सम्बद्धानां स्वास्थ्यघटनानां सम्भाव्यदायित्वस्य च व्ययस्य न्यूनीकरणं कुर्वन्ति सारतः, द्रव-आधारित-अनुप्रयोगानाम् विस्तृत-श्रेण्यां प्रणाली-अखण्डतां, जनस्वास्थ्यं, परिचालन-दक्षतां च निर्वाहयितुम् पश्चप्रवाह-निवारकाः अनिवार्याः सन्ति
डाक समय : जुलाई-11-2025
