ग्लोब कपाटस्य द्वारकपाटस्य च भेदः, कथं चयनं कर्तव्यम्?

ग्लोबवाल्वस्य कद्वारकपाटः.

01

संरचना

यदा संस्थापनस्थानं सीमितं भवति तदा चयनं प्रति ध्यानं ददातु :

दद्वारकपाटःमध्यमदाबस्य उपरि अवलम्ब्य सीलिंगपृष्ठं दृढतया निमीलितुं शक्नोति, येन लीकेजस्य प्रभावः न भवति । उद्घाटने निमीलने च कपाटकोरः कपाटपीठस्य सीलपृष्ठं च सर्वदा परस्परं सम्पर्कं कृत्वा घर्षणं कुर्वन्ति, अतः सीलपृष्ठं धारयितुं सुलभं भवति, यदा च...द्वारकपाटःनिमीलनस्य समीपे अस्ति, पाइपलाइनस्य अग्रे पृष्ठे च दाबान्तरं अतीव विशालं भवति, येन सीलिंगपृष्ठस्य क्षरणं अधिकं गम्भीरं भवति

संरचना इतिद्वारकपाटःभूमण्डलकपाटात् अधिकं जटिलं भविष्यति, रूपदृष्ट्या समानकैलिबरस्य सन्दर्भे द्वारकपाटः भूमण्डलकपाटात् अधिकः भवति, भूमण्डलकपाटः च दीर्घः भवतिद्वारकपाटः. तदतिरिक्तं द...द्वारकपाटःउज्ज्वलदण्डः कृष्णदण्डः च विभक्तः अस्ति। शट-ऑफ-कपाटाः न कुर्वन्ति।

कथं कार्यं करोति

यदा ग्लोबवाल्वः उद्घाटितः निमीलितः च भवति तदा सः उदयमानः काण्डः भवति अर्थात् यदा हस्तचक्रं परिभ्रमति तदा हस्तचक्रं काण्डेन सह परिभ्रमति, उत्थापयिष्यति च दद्वारकपाटःकपाटकाण्डं उत्थापनगतिं कर्तुं हस्तचक्रं परिभ्रमति, हस्तचक्रस्य एव स्थितिः अपरिवर्तिता एव तिष्ठति ।

प्रवाहस्य दराः भिन्नाः भवन्ति, सहद्वारकपाटाःपूर्णमुक्तं पूर्णनिमीलनं वा आवश्यकं, यदा तु ग्लोबकपाटाः न। ग्लोब-कपाटस्य निर्दिष्टा प्रवेश-निर्गम-दिशा भवति, तथा च...द्वारकपाटःप्रवेश-निर्गम-दिशा-आवश्यकता नास्ति ।

तदतिरिक्तं द...द्वारकपाटःकेवलं द्वौ अवस्थाः सन्ति : पूर्णं मुक्तं वा पूर्णतया निमीलितं वा, तथा च द्वारफलकस्य उद्घाटनस्य निमीलनस्य च आघातः अतीव विशालः भवति, उद्घाटनस्य निमीलनस्य च समयः दीर्घः भवति ग्लोब-कपाटस्य कपाट-प्लेटस्य गति-आघातः बहु लघुः भवति, तथा च ग्लोब-कपाटस्य कपाट-प्लेट् प्रवाह-समायोजनाय गति-स्थाने कस्मिन्चित् स्थाने स्थगितुं शक्नोति दद्वारकपाटःकेवलं च्छेदनार्थं उपयोक्तुं शक्यते, अन्यकार्यं नास्ति ।

कार्यप्रदर्शनभेदाः

ग्लोब-कपाटस्य उपयोगः कट-ऑफ्-फ्लो-रेगुलेशन-योः कृते अपि कर्तुं शक्यते । ग्लोब-कपाटस्य द्रव-प्रतिरोधः तुल्यकालिकरूपेण बृहत् भवति, तथा च उद्घाटनं निमीलनं च अधिकं श्रमसाध्यं भवति, परन्तु कपाट-प्लेट्-सीलिंग-पृष्ठयोः मध्ये दूरं लघुत्वात् उद्घाटन-समापन-आघातः लघुः भवति

यतःद्वारकपाटःकेवलं पूर्णतया उद्घाटितं निमीलितुं च शक्यते, यदा पूर्णतया उद्घाटितं भवति तदा कपाटशरीरचैनेल् मध्ये मध्यमप्रवाहप्रतिरोधः प्रायः 0 भवति, अतः उद्घाटनं निमीलनं च...द्वारकपाटःअतीव श्रम-बचने भविष्यति, परन्तु द्वारस्य प्लेट् सील-पृष्ठात् दूरम् अस्ति, उद्घाटन-समापन-समयः च दीर्घः भवति ।

04

स्थापना तथा प्रवाह दिशा

तस्य प्रभावःद्वारकपाटःउभयदिशि प्रवाहदिशा समाना भवति, स्थापनायाः प्रवेशनिर्गमदिशायाः आवश्यकता नास्ति, माध्यमं च उभयदिशि प्रवाहितुं शक्नोति ग्लोब-कपाटस्य स्थापना कपाटशरीरस्य बाणेन चिह्नितायाः दिशि सख्त-अनुरूपं करणीयम्, तथा च ग्लोब-कपाटस्य प्रवेश-निर्गम-दिशायां स्पष्टः प्रावधानः अस्ति, तथा च चीन-देशस्य कपाटस्य “त्रि-परिवर्तनानां” अनुसारं ग्लोब-कपाटस्य प्रवाह-दिशा उपरितः अधः यावत् स्वीक्रियते

शट-ऑफ-कपाटः न्यूनः अन्तः उच्चः च भवति, बहिः च स्पष्टः नली अस्ति यः एकस्य चरणस्य स्तरस्य नास्ति । दद्वारकपाटःप्रवाहमार्गः क्षैतिजरेखायां भवति । आघातस्यद्वारकपाटःभूमण्डलकपाटस्य अपेक्षया बृहत्तरः भवति ।

प्रवाहप्रतिरोधस्य दृष्ट्या पूर्णतया उद्घाटितस्य द्वारकपाटस्य प्रवाहप्रतिरोधः लघुः भवति, भारविरामकपाटस्य प्रवाहप्रतिरोधः च बृहत् भवति साधारणस्य प्रवाहप्रतिरोधगुणकःद्वारकपाटःप्रायः ०.०८~०.१२ भवति, उद्घाटननिमीलनबलं लघु भवति, माध्यमं च द्विदिशि प्रवाहितुं शक्नोति । साधारणगोलकपाटानां प्रवाहप्रतिरोधः ३-५ गुणा भवतिद्वारकपाटाः ।सीलिंगं प्राप्तुं उद्घाटनं समापनञ्च बन्दं कर्तुं बाध्यं कर्तुं आवश्यकं भवति, ग्लोब-कपाटस्य स्पूलः सीलिंग-पृष्ठस्य सम्पर्कं कृत्वा पूर्णतया बन्दः भवति, अतः सीलिंग-पृष्ठस्य धारणं अतीव लघु भवति, ग्लोब-कपाटस्य एक्ट्यूएटरं योजयितुं मुख्यबलस्य बृहत्प्रवाहस्य कारणात् टोर्क्-नियन्त्रण-तन्त्रस्य समायोजने ध्यानं दातव्यम्

ग्लोब-कपाटस्य स्थापनायाः द्वौ उपायौ स्तः, एकः यत् माध्यमं स्पूलस्य अधः प्रवेशं कर्तुं शक्नोति, लाभः अस्ति यत् कपाटस्य निमीलनस्य समये पैकिंगस्य दबावः न भवति, यत् पैकिंग्-सेवा-आयुः विस्तारयितुं शक्नोति, तथा च यदा कपाटस्य पुरतः पाइपलाइनस्य दबावे भवति तदा पैकिंग्-स्थापनं कर्तुं शक्नोति दोषः अस्ति यत् कपाटस्य चालनटोर्क् बृहत् भवति, यत् उपरितनप्रवाहस्य १ गुणा प्रायः भवति, कपाटस्य काण्डस्य अक्षबलं विशालं भवति, कपाटस्य काण्डस्य मोचनं सुलभं भवति

अतः सामान्यतया एषा पद्धतिः केवलं लघुव्यासस्य ग्लोब-कपाटस्य (DN50 अथवा तस्मात् न्यूनस्य) कृते उपयुक्ता भवति, DN200 इत्यस्य उपरि ग्लोब-कपाटेषु उपरितः प्रवहन्तं माध्यमं उपयुज्यते (विद्युत्गोलकपाटाः सामान्यतया उपरितः प्रवेशार्थं माध्यमस्य उपयोगं कुर्वन्ति ।) उपरितः माध्यमप्रवेशपद्धतेः दोषः अधःप्रवेशपद्धतेः सम्यक् विपरीतः भवति

05

सीलीकरणम्

ग्लोब-कपाटस्य सीलिंग-पृष्ठं कपाट-कोरस्य लघुः समलक्ष-पक्षः भवति (विशेषतः कपाट-कोरस्य आकारं पश्यन्तु), एकदा कपाट-कोरः पतति चेत्, सः कपाट-समापनस्य समकक्षः भवति (यदि दबाव-अन्तरं बृहत् भवति, तर्हि अवश्यं, निरोधः कठोरः नास्ति, परन्तु जाँच-प्रभावः दुष्टः नास्ति), दद्वारकपाटःकपाटकोरद्वारप्लेटस्य पार्श्वे सीलबद्धः भवति, सीलिंगप्रभावः ग्लोबकपाटवत् उत्तमः नास्ति, तथा च कपाटकोरः कपाटनिमीलनस्य समतुल्यस्य ग्लोबकपाटवत् न पतति