औद्योगिककपाटानां कृते दबावपरीक्षणविधिः।

कपाटस्य स्थापनात् पूर्वं कपाटस्य शक्तिपरीक्षा, कपाटस्य सीलिंगपरीक्षा च कपाटस्य जलीयपरीक्षणपीठिकायां करणीयम् । २०% न्यूनदाबकपाटानां निरीक्षणं यादृच्छिकरूपेण करणीयम्, यदि च ते अयोग्याः सन्ति तर्हि १००% निरीक्षणं करणीयम्; मध्यमस्य उच्चदाबस्य च कपाटस्य १००% निरीक्षणं करणीयम् । कपाटदाबपरीक्षणार्थं सामान्यतया प्रयुक्ताः माध्यमाः जलं, तैलं, वायुः, वाष्पः, नाइट्रोजन इत्यादयः सन्ति ।वायवीयकपाटसहितानाम् औद्योगिककपाटानां दबावपरीक्षणविधयः निम्नलिखितरूपेण सन्ति ।

तितली कपाट दबाव परीक्षण विधि

वायवीय भृङ्गकपाटस्य बलपरीक्षा ग्लोबकपाटस्य समाना भवति । भृङ्गकपाटस्य सीलिंगप्रदर्शनपरीक्षायां माध्यमस्य प्रवाहान्तात् परीक्षणमाध्यमं प्रविष्टव्यं, भृङ्गप्लेटं उद्घाट्य, अन्यः अन्तः पिधाय, इन्जेक्शनदाबः निर्दिष्टमूल्यं प्राप्नुयात् पैकिंग् इत्यादिषु सीलेषु लीकेजः नास्ति इति परीक्ष्य भृङ्गप्लेटं पिधाय अन्यं अन्तं उद्घाट्य भृङ्गकपाटं परीक्ष्य प्लेट् सील् इत्यत्र कोऽपि लीकेजः योग्यः नास्ति । प्रवाहस्य नियमनार्थं प्रयुक्तः भृङ्गकपाटः सीलिंगप्रदर्शनस्य परीक्षणं न कर्तुं शक्नोति ।

चेक वाल्व के दबाव परीक्षण विधि

चेक वाल्व परीक्षण स्थितिः : लिफ्ट चेक वाल्व चक्रस्य अक्षः क्षैतिजस्य लम्बवत् स्थाने भवति; स्विंग् चेक वाल्व चैनलस्य अक्षः चक्र अक्षः च क्षैतिजरेखायाः समानान्तरस्थाने भवन्ति ।

बलपरीक्षायाः समये परीक्षणमाध्यमं प्रवेशात् निर्दिष्टमूल्यं यावत् प्रविष्टं भवति, अन्यः अन्तः च पिहितः भवति, तथा च कपाटशरीरस्य कपाटस्य आवरणस्य च लीकेजः नास्ति इति द्रष्टुं योग्यं भवति

सीलिंगपरीक्षायां परीक्षणमाध्यमं निर्गमान्तात् प्रविष्टं भवति, सीलिंगपृष्ठं च प्रवेशान्ते परीक्षितं भवति, तथा च पैकिंग्-गैस्केट्-स्थले कोऽपि लीकेजः योग्यः न भवति

गेट वाल्व के दबाव परीक्षण विधि

द्वारकपाटस्य बलपरीक्षा ग्लोबकपाटस्य समाना भवति । द्वारकपाटस्य कठिनतापरीक्षायाः द्वौ विधिौ स्तः ।

१कपाटस्य दबावः निर्दिष्टमूल्यं यावत् वर्धयितुं द्वारं उद्घाटयन्तु; ततः द्वारं बन्दं कुर्वन्तु, द्वारस्य कपाटं तत्क्षणमेव बहिः निष्कासयन्तु, द्वारस्य उभयतः सीलेषु लीकेजः अस्ति वा इति पश्यन्तु, अथवा प्रत्यक्षतया कपाटकवरस्य प्लगमध्ये परीक्षणमाध्यमं निर्दिष्टमूल्यं यावत् इन्जेक्शनं कुर्वन्तु , द्वारस्य उभयतः सीलानां जाँचं कुर्वन्तु। उपर्युक्ता पद्धतिः मध्यवर्तीदाबपरीक्षा इति कथ्यते । DN32mm इत्यस्मात् न्यूननाममात्रव्यासयुक्तेषु गेट्-कपाटेषु सीलिंग-परीक्षायै एषा पद्धतिः न प्रयोक्तव्या ।

२अन्यः विधिः अस्ति यत् कपाटपरीक्षादाबः निर्दिष्टमूल्यं यावत् वर्धयितुं द्वारं उद्घाटयितुं शक्यते; ततः द्वारं पिधाय अन्धप्लेटस्य एकं अन्तं उद्घाट्य सीलपृष्ठं लीकं भवति वा इति पश्यन्तु । ततः पृष्ठतः गत्वा उपर्युक्तपरीक्षां यावत् योग्यतां न प्राप्नोति तावत् पुनः पुनः कुर्वन्तु।

वायवीयद्वारकपाटस्य पैकिंगस्य, गैसकेटस्य च कठिनतापरीक्षा गेटस्य कठिनतापरीक्षायाः पूर्वं करणीयम्।

दबाव न्यूनीकरणकपाटस्य दबावपरीक्षणविधिः

१दबावनिवृत्तकपाटस्य बलपरीक्षा सामान्यतया एकखण्डपरीक्षायाः अनन्तरं संयोज्यते, संयोजनानन्तरं अपि परीक्षितुं शक्यते । शक्तिपरीक्षायाः अवधिः: DN<50mm कृते 1min; DN65 कृते 2min अधिकं～१५०मि.मी. DN>150mm कृते 3min अधिकं।

बेलोस् तथा घटकानां वेल्डिंग् कृत्वा दाबनिवृत्तकपाटस्य अधिकतमदाबस्य १.५ गुणान् प्रयोजयित्वा वायुना बलपरीक्षां कुर्वन्तु

२वायुरोधकतापरीक्षा वास्तविककार्यमाध्यमानुसारं करणीयम्। वायुना वा जलेन वा परीक्षणं कुर्वन् नाममात्रस्य दाबस्य १.१ गुणा परीक्षणं कुर्वन्तु; वाष्पेन परीक्षणं कुर्वन् कार्यतापमानस्य अधः अनुमतस्य अधिकतमस्य कार्यदाबस्य उपयोगं कुर्वन्तु । प्रवेशदाबस्य निर्गमदाबस्य च अन्तरं ०.२MPa इत्यस्मात् न्यूनं न भवितुम् आवश्यकम् । परीक्षणविधिः अस्ति: प्रवेशदाबस्य समायोजनस्य अनन्तरं क्रमेण कपाटस्य समायोजनपेचम् समायोजयन्तु, येन निर्गमदाबः अधिकतमस्य न्यूनतमस्य च मूल्यस्य परिधिमध्ये संवेदनशीलतया निरन्तरं च परिवर्तयितुं शक्नोति, स्थगिततां वा जामं वा विना। वाष्पदाबनिवृत्तकपाटस्य कृते यदा प्रवेशदाबः दूरं समायोजितः भवति तदा कपाटस्य निमीलनस्य अनन्तरं कपाटः निमीलितः भवति, निर्गमदाबः च उच्चतमं न्यूनतमं च मूल्यं भवति 2min अन्तः निर्गमदाबस्य वृद्धिः सारणी 4.176-22 मध्ये आवश्यकतां पूरयितुं अर्हति। तत्सह, कपाटस्य पृष्ठतः पाइपलाइनः भवितुमर्हति आयतनं योग्यतां प्राप्तुं सारणी 4.18 मध्ये आवश्यकतानां अनुरूपं भवति; जलस्य वायुस्य च दाबनिवृत्तिकपाटानां कृते यदा प्रवेशदाबः निर्धारितः भवति तथा च निर्गमदाबः शून्यः भवति तदा दाबनिवृत्तिकपाटः तंगतापरीक्षायै बन्दः भवति, तथा च २ निमेषेषु कोऽपि लीकेजः योग्यः न भवति

ग्लोब वाल्व तथा थ्रोटल वाल्व इत्येतयोः कृते दबावपरीक्षणविधिः

ग्लोब-कपाटस्य, थ्रोटल-कपाटस्य च बल-परीक्षणाय, संयोजितं कपाटं प्रायः दबाव-परीक्षण-चतुष्कोणे स्थाप्यते, कपाट-चक्रं उद्घाटितं भवति, माध्यमं निर्दिष्ट-मूल्यं यावत् इन्जेक्शनं भवति, कपाट-शरीरस्य, कपाट-कवरस्य च स्वेदस्य, लीकेजस्य च जाँचः भवति बलपरीक्षा एकस्मिन् खण्डे अपि कर्तुं शक्यते । तंगतापरीक्षा केवलं शट-ऑफ-कपाटस्य कृते एव भवति । परीक्षणस्य समये ग्लोब-कपाटस्य कपाट-काण्डं ऊर्ध्वाधर-स्थितौ भवति, कपाट-चक्रं उद्घाट्यते, कपाट-चक्रस्य अधो-अन्तात् निर्दिष्ट-मूल्यं यावत् माध्यमं प्रविष्टं भवति, पैकिंग-गैस्केट्-योः जाँचः भवति परीक्षणं उत्तीर्णं कृत्वा कपाटचक्रं पिहितं भवति, अन्यः अन्तः च उद्घाटितः भवति यत् लीकेजः अस्ति वा इति परीक्षितुं शक्यते । यदि कपाटस्य बलस्य, तंगतायाश्च परीक्षणं कर्तव्यं भवति तर्हि प्रथमं बलपरीक्षा कर्तुं शक्यते, ततः तंगतापरीक्षायाः निर्दिष्टमूल्यं यावत् दबावः न्यूनीकरोति, तथा च पैकिंग्-गैस्केट्-परीक्षणं भवति ततः कपाटचक्रं पिहितं भवति, तथा च सीलिंगपृष्ठं लीकं भवति वा इति परीक्षितुं निर्गमान्तं उद्घाट्यते ।

गोलकपाट दबाव परीक्षण विधि

वायवीयगोलककपाटस्य बलपरीक्षा कन्दुककपाटस्य अर्धमुक्तावस्थायां कर्तव्या ।

१प्लवमानगोलककपाटस्य सीलिंगपरीक्षा: कपाटं अर्ध-मुक्त-स्थितौ स्थापयित्वा, एकस्मिन् अन्ते परीक्षण-माध्यमं प्रवर्तयन्तु, अपरं च अन्तं बन्दं कुर्वन्तु; कन्दुकं बहुवारं परिभ्रमन्तु, यदा कपाटः बन्दावस्थायां भवति तदा बन्दं अन्तं उद्घाटयन्तु, तथा च एकस्मिन् समये पैकिंग्-गैस्केट्-इत्यत्र सीलिंग्-प्रदर्शनस्य जाँचं कुर्वन्तु लीकेजं न भवेत्। ततः परतः परीक्षणमाध्यमं प्रविष्टं भवति, उपर्युक्तपरीक्षा पुनः पुनः क्रियते ।

२नियतगोलककपाटस्य सीलिंगपरीक्षा : परीक्षणात् पूर्वं कन्दुकं भारं विना अनेकवारं परिभ्रमन्तु, नियतगोलककपाटः बन्दावस्थायां भवति, परीक्षणमाध्यमं एकस्मात् अन्तः निर्दिष्टमूल्यं यावत् प्रविष्टं भवति परिचय-अन्तस्य सीलिंग-प्रदर्शनं दाबमापकेन परीक्षितं भवति, तथा च दबावमापकस्य सटीकता 0 .5 तः 1 पर्यन्तं भवति, परिधिः परीक्षणदाबस्य 1.6 गुणा भवति निर्दिष्टसमये यदि अवसादनघटना नास्ति तर्हि तत् योग्यं भवति; ततः परतः परीक्षणमाध्यमं प्रवर्तयन्तु, उपर्युक्तपरीक्षां पुनः कुर्वन्तु । ततः कपाटं अर्धमुक्तावस्थायां स्थापयित्वा उभयान्तं पिधाय अन्तःगुहां माध्यमेन पूरयन्तु । परीक्षणदाबस्य अधीनं पैकिंगं, गैसकेटं च पश्यन्तु, तत्र लीकेजः न भवितुमर्हति ।

३प्रत्येकं स्थाने त्रिपक्षीयगोलककपाटस्य कठिनतायाः परीक्षणं करणीयम्।