कपाटस्य सीलीकरणं सम्पूर्णस्य कपाटस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति, तस्य मुख्यं उद्देश्यं लीकेजं निवारयितुं भवति,कपाटःसीलिंग् सीटं सीलिंग् रिंग इति अपि उच्यते, एषा संस्था अस्ति या पाइपलाइन् मध्ये माध्यमस्य प्रत्यक्षसम्पर्कं कृत्वा माध्यमस्य प्रवाहं निवारयति यदा कपाटः प्रयुक्तः भवति तदा पाइपलाइने द्रवः, गैसः, तैलः, संक्षारकमाध्यमाः इत्यादयः विविधाः माध्यमाः सन्ति, भिन्न-भिन्न-कपाटानां मुद्राः भिन्न-भिन्न-स्थानेषु उपयुज्यन्ते, ते च विविध-माध्यमेषु अनुकूलतां प्राप्तुं शक्नुवन्ति
TWSVअल्वेस्मारयति यत् कपाटमुद्राणां सामग्रीः धातुसामग्री, अधातुसामग्री च इति द्वयोः वर्गयोः विभक्तुं शक्यते । सामान्यतया पाइपलाइनेषु सामान्यतापमानयोः दबावयोः च अधातुमुद्राणां उपयोगः भवति, यदा तु धातुमुद्राणां प्रयोगस्य विस्तृतपरिधिः भवति, उच्चतापमानयोः उपयोगः कर्तुं शक्यते उच्चदाबः।
1. सिंथेटिक रबर
तैलप्रतिरोधः, तापमानप्रतिरोधः, जंगप्रतिरोधः च इति दृष्ट्या प्राकृतिकरबरात् सिंथेटिकरबरः श्रेष्ठः अस्ति । सामान्यतया कृत्रिमरबरस्य संचालनतापमानं टी≤१५० इति°ग, प्राकृतिकं रबरं टी≤60°सी, तथा च रबरस्य उपयोगः ग्लोब-कपाटस्य, गेट-कपाटस्य, डायफ्राम-कपाटस्य, बटरफ्लाई-कपाटस्य, चेक-वाल्वस्य, पिञ्च-कपाटस्य च अन्येषां वाल्वस्य सीलीकरणाय भवति यस्य नाममात्र-दाबः PN भवति≤१MPa.
2. नायलॉन
नायलनस्य लघुघर्षणगुणकस्य लक्षणं भवति, उत्तमः जंगप्रतिरोधः च भवति । नायलॉनस्य उपयोगः अधिकतया गोलकपाटस्य कृते भवति तथा च तापमानस्य t युक्तस्य ग्लोबकपाटस्य कृते भवति≤90°ग तथा नाममात्र दबाव PN≤३२MPa.
PTFE अधिकतया ग्लोब वाल्व, गेट वाल्व, बॉल वाल्व इत्यादीनां कृते उपयुज्यते यस्य तापमानं t भवति≤२३२°C तथा एकः नाममात्रः दबावः PN≤६.४MPa.
4. ढाललोहः
गेट् वाल्व, ग्लोब वाल्व, प्लग वाल्व इत्यादीनां कृते कच्चा लोहस्य उपयोगः तापमानस्य कृते भवति t≤१००°ग, नाममात्र दबाव PN≤१.६MPa, गैसः तैलं च ।
5. बब्बिट् मिश्रधातुः
बबिट् मिश्रधातुः अमोनिया ग्लोब वाल्वस्य कृते उपयुज्यते यस्य तापमानं t-70 ~ 150 भवति°सेतथा नाममात्र दबाव PN≤२.५MPa.
6. ताम्रमिश्रधातुः
ताम्रमिश्रधातुनां कृते सामान्यतया प्रयुक्ताः पदार्थाः ६-६-३ टिन् कांस्यं ५८-२-२ मङ्गनीजपीतलं च सन्ति । ताम्रमिश्रधातुः उत्तमः धारणप्रतिरोधः भवति तथा च तापमानेन सह जलस्य वाष्पस्य च कृते उपयुक्तः भवति≤२००°सेतथा नाममात्र दबाव PN≤१.६MPa. प्रायः गेट्-कपाटेषु, ग्लोब-कपाटेषु, चेक-वाल्वेषु, प्लग्-कपाटेषु इत्यादिषु अस्य उपयोगः भवति ।
7. क्रोम स्टेनलेस स्टील
क्रोमियम-स्टेनलेस-स्टीलस्य सामान्यतया प्रयुक्ताः ग्रेडाः २Cr13 तथा 3Cr13 सन्ति, येषां शमनं कृत्वा टेम्पर्ड् कृतम् अस्ति, तेषां जंगप्रतिरोधः उत्तमः भवति प्रायः जलस्य, वाष्पस्य, पेट्रोलियमस्य च कपाटेषु तापमानेन t उपयुज्यते≤४५०°सेतथा नाममात्र दबाव PN≤३२MPa.
8. क्रोम-निकेल-टाइटेनियम स्टेनलेस स्टील
क्रोमियम-निकेल-टाइटेनियम स्टेनलेस स्टीलस्य सामान्यतया प्रयुक्तः ग्रेडः 1Cr18Ni9ti अस्ति, यस्य जंगप्रतिरोधः, कटावप्रतिरोधः, तापप्रतिरोधः च उत्तमः अस्ति वाष्पादिमाध्यमेषु उपयुक्तं भवति यस्य तापमानं t भवति≤६००°C तथा एकः नाममात्रः दबावः PN≤६.४MPa, तथा च ग्लोब कपाट, गोलकपाट इत्यादीनां कृते उपयुज्यते ।
9. नाइट्राइडिंग इस्पात
नाइट्राइडिंग् इस्पातस्य सामान्यतया प्रयुक्तः ग्रेडः 38CrMoAlA अस्ति, यस्य कार्बराइजिंग-उपचारस्य अनन्तरं जंग-प्रतिरोधः, खरोंच-प्रतिरोधः च उत्तमः भवति । प्रायः अस्य उपयोगः विद्युत्स्थानकद्वारकपाटेषु तापमानेन t≤५४० इति°सेतथा नाममात्र दबाव PN≤१०MPa.
10. बोरोनीकरणम्
बोरोनाइजिंग् प्रत्यक्षतया कपाटशरीरस्य अथवा चक्रशरीरस्य सामग्रीतः सीलिंगपृष्ठं संसाधयति, ततः बोरोनाइजिंगपृष्ठचिकित्सां करोति । सीलिंगपृष्ठस्य उत्तमं धारणप्रतिरोधः भवति । विद्युत्स्थानकस्य विस्फोटकपाटस्य कृते।
यदा कपाटः प्रयुक्तः भवति तदा येषु विषयेषु ध्यानं दातव्यं ते निम्नलिखितरूपेण सन्ति ।
1. कपाटस्य सीलिंगप्रदर्शनस्य परीक्षणं करणीयम् यत् तस्य कार्यक्षमता सुनिश्चिता भवति।
2. कपाटस्य सीलिंगपृष्ठं क्षीणं जातम् वा इति पश्यन्तु, परिस्थित्यानुसारं तस्य मरम्मतं वा प्रतिस्थापनं वा कुर्वन्तु।
डाक समय : जनवरी-04-2023
