कपाटसीलिंगसामग्री कपाटसीलिंगस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति । कपाटस्य सीलिंगसामग्रीः कानि सन्ति ? वयं जानीमः यत् कपाट-सीलिंग-वलय-सामग्रीः धातु-अधातुः इति द्वयोः वर्गयोः विभक्ताः भवन्ति । विभिन्नानां सीलिंगसामग्रीणां उपयोगस्थितीनां, सामान्यतया प्रयुक्तानां कपाटप्रकारानाञ्च संक्षिप्तपरिचयः निम्नलिखितम् अस्ति ।
1. कृत्रिम रबर
कृत्रिमरबरस्य व्यापकगुणाः यथा तैलप्रतिरोधः, तापमानप्रतिरोधः, जंगप्रतिरोधः च प्राकृतिकरबरस्य अपेक्षया उत्तमाः सन्ति सामान्यतया कृत्रिमरबरस्य उपयोगतापमानं t≤150°C भवति, प्राकृतिकरबरस्य च तापमानं t≤60°C भवति।रबरस्य उपयोगः ग्लोबवाल्वस्य सीलीकरणार्थं भवति,रबर उपविष्टद्वारकपाटम्, डायफ्रामकपाटाः, २.rउबर उपविष्ट भृङ्गकपाट, rउबर उपविष्ट स्विंग चेक वाल्व (चेक वाल्व), पिंच वाल्व तथा नाममात्रदाब PN≤1MPa सहित अन्य वाल्व।
2. नायलॉन
नायलनस्य लघुघर्षणगुणकस्य लक्षणं भवति, उत्तमः जंगप्रतिरोधः च भवति । नायलॉनस्य उपयोगः अधिकतया गोलकपाटस्य तथा ग्लोबकपाटस्य कृते भवति यस्य तापमानं t≤90°C तथा नाममात्रस्य दबावः PN≤32MPa भवति ।
3. PTFE
PTFE अधिकतया ग्लोब वाल्वस्य कृते उपयुज्यते,द्वारकपाटाः, गोलकपाटाः इत्यादयः तापमानं t≤232°C तथा नाममात्रदाबः PN≤6.4MPa च भवन्ति ।
4. ढाललोहः
ढाललोहस्य उपयोगः भवतिद्वारकपाटः, ग्लोब वाल्व, प्लग वाल्व, इत्यादीनां तापमानस्य t≤100°C, नाममात्रस्य दबावस्य PN≤1.6MPa, गैसस्य तेलस्य च कृते।
5. बब्बिट् मिश्रधातुः
बबिट मिश्रधातुः अमोनिया ग्लोब वाल्वस्य कृते उपयुज्यते यस्य तापमानं t-70 ~ 150°C तथा नाममात्रस्य दबावः PN≤2.5MPa भवति ।
6. ताम्रमिश्रधातुः
ताम्रमिश्रधातुनां सामान्यसामग्री ६-६-३ टीनकांस्यं ५८-२-२ मङ्गनीजपीतलकं च भवति । ताम्रमिश्रधातुः उत्तमं पहनने प्रतिरोधं धारयति तथा च तापमानं t≤200°C तथा नाममात्रदबावः PN≤1.6MPa इत्यनेन सह जलस्य वाष्पस्य च कृते उपयुक्तः अस्ति । प्रायः अस्य प्रयोगः भवतिद्वारकपाटाः, भूमण्डलकपाटाः, २.चेक वाल्व, प्लग वाल्व आदि।
7. क्रोम स्टेनलेस स्टील
क्रोमियम-स्टेनलेस-स्टीलस्य सामान्यतया प्रयुक्ताः ग्रेडाः २Cr13 तथा 3Cr13 सन्ति, येषां शमनं कृत्वा टेम्पर्ड् कृतम् अस्ति, तेषां जंगप्रतिरोधः उत्तमः भवति प्रायः जलस्य, वाष्पस्य, पेट्रोलियमस्य च इत्यादीनां माध्यमानां कृते कपाटेषु उपयोगः भवति यस्य तापमानं t≤450°C तथा नाममात्रदाबः PN≤32MPa भवति ।
8. क्रोमियम-निकेल-टाइटेनियम स्टेनलेस स्टील
क्रोमियम-निकेल-टाइटेनियम स्टेनलेस स्टीलस्य सामान्यतया प्रयुक्तः ग्रेडः 1Cr18Ni9ti अस्ति, यस्य जंगप्रतिरोधः, कटावप्रतिरोधः, तापप्रतिरोधः च उत्तमः अस्ति इदं वाष्प, नाइट्रिक अम्ल इत्यादीनां माध्यमानां कृते उपयुक्तं भवति यस्य तापमानं t≤600°C तथा नाममात्रस्य दबावः PN≤6.4MPa भवति, यस्य उपयोगः ग्लोबवाल्व, गोलकपाट इत्यादीनां कृते भवति
9. नाइट्राइड्युक्तं इस्पातम्
नाइट्राइड्-इस्पातस्य सामान्यतया प्रयुक्तः ग्रेडः 38CrMoAlA अस्ति, यस्य कार्बराइजिंग-उपचारस्य अनन्तरं जंग-प्रतिरोधः, खरोंच-प्रतिरोधः च उत्तमः भवति । सामान्यतया तापमान t≤540°C तथा नाममात्रदाब PN≤10MPa इत्यनेन सह विद्युत्स्थानकद्वारकपाटस्य उपयोगः भवति ।
10. बोरोनीकरणम्
बोरोनाइजिंग् प्रत्यक्षतया कपाटशरीरस्य अथवा चक्रशरीरस्य सामग्रीतः सीलिंगपृष्ठं संसाधयति, ततः बोरोनाइजिंगपृष्ठचिकित्सां करोति, सीलिंगपृष्ठस्य उत्तमः धारणप्रतिरोधः भवति पावर स्टेशन ब्लोडाउन वाल्व इत्यस्मिन् उपयुज्यते।
पदसमयः जून-10-2022
