अनुप्रयोगाय सम्यक् मुद्रासामग्री चयनं कुर्वन् के के महत्त्वपूर्णाः कारकाः विचारणीयाः सन्ति?
महान् मूल्यं योग्यवर्णाः च
मुद्राणां उपलब्धता
सीलिंगप्रणाल्यां सर्वे प्रभावकाः कारकाः : यथा तापमानपरिधिः, द्रवः, दबावः च
एते सर्वे महत्त्वपूर्णाः कारकाः सन्ति येषां विषये भवतः सीलिंग-व्यवस्थायां विचारणीयाः सन्ति । यदि सर्वे कारकाः ज्ञाताः सन्ति तर्हि सम्यक् सामग्रीं चयनं सुलभं भविष्यति ।
परन्तु पूर्वापेक्षा अस्ति यत् सामग्री स्थायित्वं भवितुमर्हति। अतः प्रथमं विचारणीयं वस्तु तान्त्रिकप्रदर्शनम्। कार्यप्रदर्शनकारकेण आरभ्यताम् ।
प्रणाल्याः आयुः, व्ययः च महत्त्वपूर्णाः कारकाः सन्ति (TIanjin Tanggu जल-सील वाल्व कं, लि) विचारणीयम् । सर्वे कारकाः भवतः अनुप्रयोगस्य कार्यक्षमतां प्रभावितं करिष्यन्ति। अनुप्रयोगानुसारं डिजाइनकारकाणां विचारः महत्त्वपूर्णः अस्ति । अस्मिन् प्रयुक्तानि सामग्रीनि, हार्डवेयर-आकाराः, उत्पादन-प्रक्रियाः च सन्ति । विचारणीयाः पर्यावरणीयकारकाः अपि सन्ति यथा: दबावः, तापमानं, समयः, संयोजनं, माध्यमं च ।
इलास्टोमेर
इलास्टोमेर्-इत्यस्य उत्तम-लोचना लोकप्रियता अस्ति । अन्यस्य कस्यापि पदार्थस्य लोचस्य स्तरः समानः नास्ति ।
अन्ये पदार्थाः यथा पॉलीयुरेथेन, उष्माप्लास्टिकः च इलास्टोमरस्य अपेक्षया दबावप्रतिरोधी बहु अधिकं भवति ।
रबरसामग्रीणां उपयोगः विविधविभिन्नप्रयोगेषु कर्तुं शक्यते ।
महत्त्वपूर्णाः यांत्रिकगुणाः सन्ति
लोचना
कठोरता
तन्यबलम्
अन्येषु महत्त्वपूर्णविशेषतासु अन्तर्भवति
• २.संपीडन सेट्
• २.तापप्रतिरोधः
• २.न्यूनतापमानस्य लचीलता
• २.रासायनिक संगतता
• २.वृद्धावस्थाविरोधी
• २.घर्षणप्रतिरोधः
अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं वैशिष्ट्यं रबरसामग्रीणां लोचना अस्ति । अस्य विषये अधिकं ज्ञास्यामः।
लोचना वल्कनीकरणस्य परिणामः भवति । वल्केनाइज्ड् रबर इत्यादयः इलास्टोमेरिक पदार्थाः विकृताः सन्तः स्वस्य मूलरूपेण पुनः आगमिष्यन्ति ।
अवल्केनाइज्ड् रबर इत्यादयः अलोचनाः पदार्थाः विकृताः सन्तः स्वस्य मूलस्थितौ न आगमिष्यन्ति । वल्कनीकरणम् (यथाद्विगुणित निकला हुआ किनारा तितली वाल्व) इति रबरस्य इलास्टोमेरिकसामग्रीरूपेण परिवर्तनस्य प्रक्रिया ।
इलास्टोमेरस्य चयनं मुख्यतया निम्नलिखितम् आधारेण भवति :
• २.कार्यतापमानस्य परिधिः
• २.द्रव-वायु-प्रतिरोधः
• २.मौसमस्य, ओजोनस्य, पराबैंगनीकिरणस्य च प्रतिरोधः
इलास्टोमेरस्य चयनं मुख्यतया निम्नलिखितम् आधारेण भवति :
• २.कार्यतापमानस्य परिधिः
• २.द्रव-वायु-प्रतिरोधः
• २.मौसमस्य, ओजोनस्य, पराबैंगनीकिरणस्य च प्रतिरोधः
षट् कारकाः येषां विषये कपाट-सीलिंग-पृष्ठसामग्रीणां चयनं करणीयम् इति विचारः करणीयः
सीलिंगपृष्ठं सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णं कार्यपृष्ठं भवतिकपाट, सीलिंगपृष्ठस्य गुणवत्ता प्रत्यक्षतया तस्य सेवाजीवनं प्रभावितं करोतिकपाट, तथा च सीलपृष्ठस्य सामग्री सीलपृष्ठस्य गुणवत्तां सुनिश्चित्य महत्त्वपूर्णं कारकं भवति । अतः कपाटस्य सीलिंगपृष्ठसामग्रीणां चयनं कुर्वन् निम्नलिखितकारकाणां विचारः करणीयः ।
१जंग प्रतिरोध। “जंग” इति माध्यमस्य क्रियायाः अधीनं सीलपृष्ठस्य पृष्ठभागस्य क्षतिः भवति । यदि सीलपृष्ठस्य पृष्ठभागः जङ्गमयुक्तः भवति तर्हि सीलीकरणस्य कार्यक्षमतायाः गारण्टी न दातुं शक्यते अतः सीलपृष्ठस्य सामग्री जंगप्रतिरोधी भवितुमर्हति पदार्थस्य जंगप्रतिरोधः मुख्यतया पदार्थस्य रचनायाः, तस्य रासायनिकस्थिरतायाः च उपरि निर्भरं भवति ।
२घर्षणविरोधी। “स्क्रैच” इति सीलपृष्ठस्य सापेक्षिकगतेः समये पदार्थस्य घर्षणेन भवति क्षतिः निर्दिश्यते । एतादृशः क्षतिः अवश्यमेव सीलपृष्ठस्य क्षतिं जनयिष्यति । अतः सीलिंगपृष्ठसामग्रीयां विशेषतः गेटकपाटानां कृते उत्तमाः खरचनाविरोधीगुणाः भवितुमर्हन्ति । प्रायः कस्यचित् पदार्थस्य खरचप्रतिरोधः पदार्थस्य आन्तरिकगुणैः निर्धारितः भवति ।
३कटाव प्रतिरोधक क्षमता। “क्षरणम्” इति सीलपृष्ठस्य नाशस्य प्रक्रिया यदा माध्यमं सीलपृष्ठद्वारा उच्चवेगेन प्रवहति । उच्चतापमानस्य उच्चदाबस्य वाष्पमाध्यमेषु प्रयुक्तेषु थ्रोटल-कपाटेषु, सुरक्षा-कपाटेषु च एतादृशः क्षतिः अधिकं स्पष्टा भवति, तथा च सीलिंग-प्रदर्शनस्य क्षतिं प्रति महत् प्रभावं करोति अतः पृष्ठीयसामग्रीणां सीलीकरणार्थं कटावप्रतिरोधः अपि महत्त्वपूर्णासु आवश्यकतासु अन्यतमः अस्ति ।
४तस्य किञ्चित् कठोरता भवितुमर्हति, निर्दिष्टकार्यतापमानस्य अधः कठोरता महतीं पतति ।
५सीलिंगपृष्ठस्य शरीरसामग्रीणां च रेखीयविस्तारगुणकं समानं भवेत्, यत् सीलिंगवलयस्य संरचनायाः कृते अधिकं महत्त्वपूर्णं भवति, येन उच्चतापमानस्य अतिरिक्ततनावः, शिथिलता च परिहृता भवति
6उच्चतापमानस्य परिस्थितौ उपयुज्यमानं पर्याप्तं आक्सीकरणविरोधी, तापकक्लान्तिप्रतिरोधः, तापचक्रस्य विषयाः च भवितुमर्हन्ति ।
वर्तमानपरिस्थितौ उपर्युक्तानि आवश्यकतानि पूर्णतया पूरयति इति सीलिंगपृष्ठसामग्री प्राप्तुं कठिनम् अस्ति । वयं केवलं भिन्न-भिन्न-कपाट-प्रकार-उपयोग-अनुसारं कतिपयानां पक्षानाम् आवश्यकतानां पूर्तये एव ध्यानं दातुं शक्नुमः । यथा, उच्चगतिमाध्यमेषु प्रयुक्तेषु कपाटेषु सीलिंगपृष्ठस्य कटावप्रतिरोधस्य आवश्यकतासु विशेषं ध्यानं दातव्यम्; तथा यदा माध्यमे ठोसशुद्धयः भवन्ति तदा अधिककठोरतायुक्तं सीलपृष्ठसामग्री चयनीयम्।
डाक समय : मार्च-08-2023
