भृङ्गकपाटाः कथं कार्यं कुर्वन्ति ?

तितली कपाटएकप्रकारस्य कपाटः अस्ति यः माध्यमस्य प्रवाहस्य गतिं उद्घाटयितुं, बन्दं कर्तुं वा समायोजयितुं वा प्रायः ९०° परस्परं करणाय चक्रस्य उद्घाटन-समापन-भागस्य उपयोगं करोति । तितली-कपाटस्य न केवलं सरलसंरचना, लघु-आकारः, हल्कः भारः, न्यून-सामग्री-उपभोगः, लघु-स्थापन-आकारः, लघु-चालन-टोर्क्, सरलं द्रुतं च संचालनं, अपितु उत्तमं प्रवाह-विनियमन-कार्यं, समापन-सीलिंग-लक्षणं च अस्ति, तथा च विगत-दशवर्षेषु द्रुततरं वर्धमान-कपाट-प्रकारेषु अन्यतमम् अस्ति भृङ्गकपाटानां बहुप्रयोगः भवति । अस्य उपयोगस्य विविधता परिमाणं च निरन्तरं विस्तारं प्राप्नोति, उच्चतापमानं, उच्चदाबं, विशालव्यासं, उच्चसंकटता, दीर्घायुः, उत्तमविनियमलक्षणं, एकस्य कपाटस्य बहुकार्यं च यावत् विकसितं भवति अस्य विश्वसनीयता अन्ये च कार्यप्रदर्शनसूचकाः उच्चस्तरं प्राप्तवन्तः ।

रासायनिकप्रतिरोधी कृत्रिमरबरस्य प्रयोगेन सह...भृङ्गकपाटाः, इति निष्पादनम्भृङ्गकपाटाःउन्नतं कृतम् अस्ति। यतो हि कृत्रिमरबरस्य जंगप्रतिरोधः, कटावप्रतिरोधः, आयामीस्थिरता, उत्तमलचीलता, सुलभनिर्माणं, न्यूनलाभः इत्यादयः लक्षणाः सन्ति, अतः कृत्रिमरबरस्य कार्यस्थितीनां पूर्तये भिन्न-भिन्न-उपयोग-आवश्यकतानुसारं भिन्न-भिन्न-गुण-अवश्यकतानुसारं चयनं कर्तुं शक्यतेभृङ्गकपाटाः.

यतो हि पॉलीटेट्राफ्लोरोइथिलीन (PTFE) इत्यस्य जंगप्रतिरोधः प्रबलः, स्थिरप्रदर्शनं, आयुःकरणं सुलभं न, घर्षणगुणकं न्यूनं, निर्माणं सुलभं, आयामीस्थिरता च भवति, तथा च समुचितसामग्रीणां पूरणं योजयित्वा च तस्य व्यापकगुणेषु सुधारं कर्तुं शक्नोति, अतः उत्तमबलयुक्तं घर्षणगुणकं न्यूनं च भृङ्गकपाटस्य सीलिंगसामग्री प्राप्तुं शक्यते, तथा च कृत्रिमरबरस्य सीमाः सन्ति overcome, अतः PTFE द्वारा प्रतिनिधित्वं कृतं बहुलकबहुलकद्रव्यं तस्य पूरणविकृतसामग्री च भृङ्गकपाटे व्यापकरूपेण उपयुज्यते, येन भृङ्गकपाटस्य कार्यक्षमतायाः अधिकं सुधारः अभवत्भृङ्गकपाटाःतापमानस्य, दबावस्य च विस्तृतपरिधिना सह, विश्वसनीयं सीलिंगप्रदर्शनं, दीर्घकालं यावत् सेवाजीवनं च निर्मितम् अस्ति ।

उच्चनिम्नतापमानं, प्रबलं कटावं, दीर्घायुः च इत्यादीनां औद्योगिकप्रयोगानाम् आवश्यकतानां पूर्तये धातुमुद्राभृङ्गकपाटानां बहुधा विकासः कृतः अस्ति तितलीकपाटेषु उच्चतापप्रतिरोधस्य, न्यूनतापमानप्रतिरोधस्य, प्रबलजंगप्रतिरोधस्य, प्रबलस्य कटावप्रतिरोधस्य, उच्चशक्तियुक्तमिश्रधातुसामग्रीणां च प्रयोगेन उच्चनिम्नतापमानं, प्रबलं कटावं, दीर्घजीवनं च इत्यादिषु औद्योगिकक्षेत्रेषु धातुसीलबद्धानां तितलीकपाटानां व्यापकरूपेण उपयोगः कृतः अस्ति, तथा च बृहत्व्यासस्य (9~750mm), उच्चदाबस्य (42.00MPa) विस्तृतस्य च तितलीकपाटस्य व्यापकरूपेण उपयोगः कृतः अस्ति तापमानपरिधिः (-१९६~६०६°C) प्रादुर्भूतः, येन भृङ्गकपाटानां प्रौद्योगिकी नूतनस्तरं प्राप्तवती अस्ति ।

यदा भृङ्गकपाटः पूर्णतया उद्घाटितः भवति तदा तस्य प्रवाहप्रतिरोधः अल्पः भवति । यदा उद्घाटनं प्रायः १५°~७०° मध्ये भवति तदा संवेदनशीलप्रवाहनियन्त्रणार्थं तस्य उपयोगः कर्तुं शक्यते, अतः बृहत्व्याससमायोजनक्षेत्रे भृङ्गकपाटस्य प्रयोगः अतीव सामान्यः भवति

भृङ्गकपाटस्य भृङ्गप्लेटस्य मार्जनीयगतिकारणात् अधिकांशं भृङ्गकपाटं लम्बितघनद्रव्यैः सह माध्यमानां कृते उपयोक्तुं शक्यते । मुद्रायाः बलस्य आधारेण चूर्णस्य, कणिकाकारस्य च माध्यमानां कृते अपि अस्य उपयोगः कर्तुं शक्यते ।

प्रवाहनियमनार्थं भृङ्गकपाटाः उपयुक्ताः सन्ति । यतो हि नलिके भृङ्गकपाटस्य दाबहानिः तुल्यकालिकरूपेण महती भवति, द्वारकपाटस्य प्रायः त्रिगुणा भवति, भृङ्गकपाटस्य चयनं कुर्वन् पाइपलाइनव्यवस्थायाः दाबहानिः प्रभावः पूर्णतया विचारणीयः, तथा च पिपलाइनमाध्यमस्य निमीलितसमये दाबं सहितुं भृङ्गफलकस्य बलम् अपि विचारणीयम् तदतिरिक्तं उच्चतापमात्रे इलास्टोमेरिकपीठसामग्री यस्य संचालनतापमानस्य सीमां धारयितुं शक्यते तस्य सीमाः अपि अवश्यं गृह्णीयुः

भृङ्गकपाटस्य निर्माणदीर्घता समग्रउच्चता च लघुः, द्रुतगतिः उद्घाटननिमीलनवेगः, द्रवनियन्त्रणलक्षणं च उत्तमं भवति भृङ्गकपाटानां संरचनात्मकसिद्धान्तः बृहत्-बोर-कपाटानां निर्माणार्थं सर्वाधिकं उपयुक्तः भवति । यदा प्रवाहस्य गतिं नियन्त्रयितुं भृङ्गकपाटस्य उपयोगः आवश्यकः भवति तदा भृङ्गकपाटस्य सम्यक् आकारस्य प्रकारस्य च चयनं महत्त्वपूर्णं भवति येन सः सम्यक् प्रभावीरूपेण च कार्यं कर्तुं शक्नोति

सामान्यतया गलानि, नियमननियन्त्रणं, पङ्कमाध्यमेषु च संरचनायाः दीर्घता लघुः भवति, उद्घाटनस्य निरोधस्य च वेगः द्रुतः भवति, न्यूनदाबस्य कटौतिः (लघुदाबभेदः) आवश्यकः भवति, भृङ्गकपाटः च अनुशंसितः भवति भृङ्गकपाटानां उपयोगः तदा कर्तुं शक्यते यदा द्विस्थानसमायोजनं, न्यूनव्यासस्य चैनलः, न्यूनः कोलाहलः, गुहारूपः वाष्पीकरणं च, वायुमण्डले अल्पमात्रायां लीकेजः, घर्षणमाध्यमाः च भवन्ति विशेषकार्यस्थितौ, गलाघोषसमायोजने, अथवा सख्तसीलीकरणे, गम्भीरपरिधानं, न्यूनतापमानं (क्रायोजेनिकं) अन्यकार्यस्थितौ च।