चीनस्य कपाट-उद्योगस्य विकासस्य इतिहासः (१) २.

अवलोकनम्

कपाटम्सामान्ययन्त्रेषु महत्त्वपूर्णं उत्पादम् अस्ति । कपाटे चैनलक्षेत्रं परिवर्त्य माध्यमस्य प्रवाहं नियन्त्रयितुं विभिन्नेषु पाइपेषु वा यन्त्रेषु वा स्थापितं भवति । अस्य कार्याणि सन्ति : माध्यमं संयोजयितुं वा कटयितुं वा, माध्यमस्य पुनः प्रवाहं निवारयितुं, मध्यमदाबः प्रवाहः च इत्यादीनां मापदण्डानां समायोजनं, माध्यमस्य प्रवाहदिशा परिवर्तनं, माध्यमस्य विभाजनं वा पाइपलाइनानां उपकरणानां च अतिदाबात् रक्षणम् इत्यादयः

कपाट-उत्पादानाम् अनेकाः प्रकाराः सन्ति, ये विभक्ताः सन्तिद्वारकपाटः, भूमण्डलकपाट, २.चेक वाल्व, गोलकपाटः, २.भृङ्गकपाटः, प्लग वाल्व, डायफ्राम वाल्व, सुरक्षा वाल्व, नियामक वाल्व (नियंत्रण वाल्व), थ्रोटल वाल्व, दबाव न्यूनीकरण वाल्व तथा जाल, इत्यादयः; सामग्रीनुसारं ताम्रमिश्रधातुः, कच्चा लोहः, कार्बन इस्पातः, मिश्रधातु इस्पातः, ऑस्टेनाइट् इस्पातः, फेरिटिक-ऑस्टेनिटिक द्वयचरणीय इस्पातः, निकल-आधारितः मिश्रधातुः, टाइटेनियम मिश्रधातुः, अभियांत्रिकी प्लास्टिकः तथा सिरेमिक-कपाटः इत्यादिषु विभक्तः अस्ति तदतिरिक्तं अति-उच्च-दाब-कपाटः, वैक्यूम-कपाटः, विद्युत्-स्थानक-कपाटः, कृते वाल्वः इत्यादयः विशेषाः कपाटाः सन्ति पाइपलाइन्स् तथा पाइपलाइन्स्, परमाणुउद्योगस्य कृते कपाटाः, जहाजानां कृते कपाटाः, क्रायोजेनिककपाटाः च । वाल्वमापदण्डानां विस्तृतपरिधिः, DN1 (मिमीमध्ये इकाई) तः DN9750 पर्यन्तं नाममात्रः आकारः; 1 के अल्ट्रा-वैक्यूमतः नाममात्रदाबः× PN14600 (105 Pa इत्यस्य इकाई) इत्यस्य अति-उच्चदाबपर्यन्तं 10-10 mmHg (1mmHg = 133.322Pa) यावत्; कार्यस्य तापमानं -२६९ इत्यस्य अति-निम्नतापमानात् आरभ्य भवति°से१२०० इत्यस्य अति-उच्चतापमानं यावत्°से.

वाल्व उत्पाद राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थायाः विभिन्नक्षेत्रेषु व्यापकरूपेण उपयुज्यन्ते, यथा तेलं, प्राकृतिकगैसं, तेलं गैसं च परिष्करणं तथा प्रसंस्करणं तथा च पाइपलाइनपरिवहनप्रणाली, रासायनिकपदार्थाः, औषधं खाद्यं च उत्पादनप्रणाली, जलविद्युत्, तापविद्युत् तथा परमाणुशक्तिनिर्माणप्रणाली तापन-विद्युत्-आपूर्ति-प्रणालीषु, धातु-उत्पादन-प्रणालीषु, जहाजानां, वाहनानां, विमानानाम्, विविधक्रीडायन्त्राणां च द्रव-प्रणालीषु, कृषिभूमिषु सिञ्चन-निकासी-प्रणालीषु च विविधप्रकारस्य कपाटस्य व्यापकरूपेण उपयोगः भवति तदतिरिक्तं रक्षा, एरोस्पेस् इत्यादिषु नवीनप्रौद्योगिकीक्षेत्रेषु विशेषगुणयुक्तानां विविधानां कपाटानां अपि उपयोगः भवति ।

यांत्रिक-उत्पादानाम् अत्यधिकं भागं वाल्व-उत्पादानाम् अस्ति । विदेशीय औद्योगिकदेशानां आँकडानुसारं कपाटानां उत्पादनमूल्यं सम्पूर्णस्य यन्त्रोद्योगस्य उत्पादनमूल्यस्य प्रायः ५% भागं भवति आँकडानुसारं द्विसहस्रकिलोवाट्-एककैः निर्मितस्य पारम्परिकपरमाणुविद्युत्संस्थानस्य प्रायः २८,००० साझाकपाटाः सन्ति, येषु प्रायः १२,००० परमाणुद्वीपकपाटाः सन्ति आधुनिकबृहत्-परिमाणस्य पेट्रोकेमिकल-सङ्कुलस्य कृते लक्षशः विविध-कपाटानां आवश्यकता भवति, तथा च कपाटेषु निवेशः सामान्यतया उपकरणेषु कुलनिवेशस्य ८% तः १०% पर्यन्तं भवति

पुरातनचीनदेशे कपाट-उद्योगस्य सामान्यस्थितिः

०१ चीनस्य कपाट-उद्योगस्य जन्मस्थानं : शाङ्घाई

पुरातनचीनदेशे चीनदेशे प्रथमं कपाटनिर्माणस्थानं शाङ्घाई-नगरं आसीत् । १९०२ तमे वर्षे शङ्घाई-नगरस्य होङ्गकौ-मण्डलस्य वुचाङ्ग-मार्गे स्थिते पानशुन्जी-ताम्र-कार्यशालायां हस्तेन चायघटस्य नलस्य लघु-समूहानां निर्माणं आरब्धम् । चायघटस्य नलः एकप्रकारस्य ढालताम्रस्य मुर्गः अस्ति । चीनदेशे अद्यावधि ज्ञातः प्रारम्भिकः कपाटनिर्माता अस्ति । १९१९ तमे वर्षे डेडा (शेङ्गजी) हार्डवेयर फैक्ट्री (शङ्घाई ट्रांसमिशन मशीनरी फैक्ट्री इत्यस्य पूर्ववर्ती) लघुसाइकिलात् आरभ्य लघुव्यासस्य ताम्रस्य मुर्गस्य, ग्लोब् वाल्वस्य, गेट् वाल्वस्य, अग्निशामकस्य च उत्पादनं आरब्धवान् कच्चा लोहस्य वाल्वस्य निर्माणं १९२६ तमे वर्षे आरब्धम्, यस्य अधिकतमं नाममात्रं आकारं एनपीएस६ (इञ्चेषु, एनपीएस१ = डीएन२५.४) आसीत् । अस्मिन् काले वाङ्ग यिंग्कियाङ्ग्, दहुआ, लाओ डेमाओ, माओक्सू इत्यादीनि हार्डवेयरकारखानानि अपि वाल्वनिर्माणार्थं उद्घाटितानि । तदनन्तरं विपण्यां प्लम्बिङ्ग-वाल्वस्य माङ्गल्याः वर्धनेन हार्डवेयर-कारखानानां, लोहकारखानानां, रेत-फाउण्ड्री-(कास्टिंग्)-कारखानानां, यन्त्रकारखानानां च अन्यः समूहः क्रमेण कपाट-निर्माणार्थं उद्घाटितः

शङ्घाई-नगरस्य हाङ्गकौ-मण्डले झोन्गोङ्गकियाओ, वाइहोङ्गकियाओ, डेमिंग-रोड्, चाङ्गझी-रोड् च इति क्षेत्रेषु वाल्व-निर्माणसमूहः निर्मितः अस्ति तस्मिन् समये आन्तरिकविपण्ये सर्वाधिकविक्रयितब्राण्ड्-समूहाः “अश्वशिरः”, “त्रयः ८′′, “त्रयः ९′′, “डबल-मुद्राः”, “लोह-लंगरः”, “चिकन-बल्”, “ईगल-बल्” च आसन् भवनस्य स्वच्छतासुविधासु च प्लम्बिङ्ग-कपाटस्य कृते निम्नदाबयुक्तस्य ढाल-ताम्रस्य, कच्चा-लोहस्य च कपाटस्य उत्पादानाम् उपयोगः मुख्यतया भवति, लघुवस्त्र-उद्योगक्षेत्रे अपि अल्पमात्रायां कच्चा-लोह-कपाटस्य उपयोगः भवति एते कारखानाः अत्यन्तं लघुः सन्ति, यत्र पश्चात्तापी प्रौद्योगिकी, सरलं संयंत्रसाधनं, न्यूनकपाटस्य उत्पादनं च अस्ति, परन्तु ते चीनस्य कपाट-उद्योगस्य प्रारम्भिकं जन्मस्थानम् अस्ति पश्चात् शङ्घाई-निर्माण-हार्डवेयर-सङ्घस्य स्थापनायाः अनन्तरं एते कपाट-निर्मातारः क्रमेण अन्येन संघे सम्मिलिताः भूत्वा जलमार्गसमूहः अभवन् सदस्य।

०२द्वौ बृहत्-परिमाणेन कपाट-निर्माण-संस्थानौ

१९३० तमे वर्षे आरम्भे शङ्घाई शेन्हे मशीनरी फैक्ट्री जलकार्यार्थं एनपीएस१२ इत्यस्य अधः न्यूनदाबयुक्तानि कच्चा लोहद्वारकपाटानि निर्मितवती । १९३५ तमे वर्षे, कारखाने Xiangfeng Iron Pipe Factory तथा Xiangtai Iron Co., Ltd≈3.33m) खरादाः तथा उत्थापनसाधनं, मुख्यतया औद्योगिकं खननसामग्री च, कच्चा लोहजलपाइप्स् तथा कच्चालोहकपाटानां उत्पादनं कुर्वन्ति, वाल्वस्य नाममात्रः आकारः NPS6 ~ NPS18 अस्ति, तथा च इदं जलसंयंत्राणां कृते वाल्वस्य सम्पूर्णसमूहानां डिजाइनं आपूर्तिं च कर्तुं शक्नोति, तथा च उत्पादाः नानजिंग, हांगझौ तथा बीजिंगदेशेषु निर्यातिताः भवन्ति। “अगस्त १३′′ जापानी आक्रमणकारिणः १९३७ तमे वर्षे शाङ्घाईनगरे कब्जां कृत्वा कारखानस्य अधिकांशं संयंत्रं उपकरणं च जापानीतोपस्य अग्निना नष्टं जातम्।अनन्तरवर्षे पूंजी वर्धयित्वा पुनः कार्यं आरब्धम्।NPS14 ~ NPS36 कच्चा लोहद्वारकपाटाः, परन्तु आर्थिकमन्दतायाः, सुस्तव्यापारस्य, मितव्ययस्य च छंटनीयाः कारणात् ते पुनः प्राप्तुं न शक्तवन्तः न्यू चीनस्य स्थापनायाः पूर्वसंध्यापर्यन्तं।

१९३५ तमे वर्षे ली चेन्घाई इत्यनेन सह पञ्च भागधारकाः संयुक्तरूपेण शेन्याङ्ग-नगरस्य नान्चेङ्ग-मण्डलस्य शिशिवेइ-मार्गे शेन्याङ्ग-चेङ्गफा-लोहकारखानस्य (टिलिंग्-वाल्व-कारखानस्य पूर्ववर्ती) स्थापनां कृतवन्तः वाल्वस्य मरम्मतं निर्माणं च कुर्वन्तु। १९३९ तमे वर्षे विस्तारार्थं तिएक्सी-मण्डलस्य बेइर्मा-मार्गं प्रति कारखानम् स्थानान्तरितम्, कास्टिंग्-यन्त्रीकरणयोः कृते बृहत्कार्यशालाद्वयं निर्मितम् । १९४५ तमे वर्षे ४०० कर्मचारिणः यावत् अस्य वृद्धिः अभवत्, तस्य मुख्यानि उत्पादनानि च आसन् : बृहत्-परिमाणस्य बॉयलराः, ढालताम्र-कपाटाः, भूमिगत-कच्चा-लोह-द्वार-कपाटाः च येषां नाममात्र-आकारः DN800 इत्यस्मात् न्यूनः आसीत् शेन्याङ्ग चेङ्गफा लोहकारखानम् एकः वाल्वनिर्माता अस्ति यः पुरातनचीने जीवितुं संघर्षं कुर्वन् अस्ति।

03पृष्ठभागे कपाट-उद्योगः

जापानविरोधीयुद्धकाले शङ्घाई-नगरे अन्येषु स्थानेषु च बहवः उद्यमाः दक्षिणपश्चिमदिशि गतवन्तः, अतः पृष्ठभागे चोङ्गकिङ्ग्-नगरे अन्येषु स्थानेषु च उद्यमानाम् संख्या उच्छ्रितवती, उद्योगस्य विकासः अपि आरब्धः १९४३ तमे वर्षे चोङ्गकिंग होङ्गताई मशीनरी फैक्ट्री तथा हुआचाङ्ग मशीनरी फैक्ट्री (उभौ कारखाना च चोङ्गकिंग वाल्व फैक्ट्री इत्यस्य पूर्ववर्ती आसीत्) प्लम्बिंग् भागानां, न्यूनदाबस्य वाल्वस्य च मरम्मतं निर्माणं च आरब्धवन्तः, येन पृष्ठभागे युद्धकाले उत्पादनस्य विकासे नागरिककपाटस्य समाधानं च महती भूमिका आसीत् जापानविरोधीयुद्धस्य विजयानन्तरं लिशेङ्ग हार्डवेयर फैक्ट्री, झेन्क्सिङ्ग् औद्योगिक सोसायटी, जिन्शुन्हे हार्डवेयर फैक्ट्री, कियी हार्डवेयर फैक्ट्री च क्रमशः लघुवाल्वानाम् उत्पादनार्थं उद्घाटितानि न्यूचाइना-देशस्य स्थापनायाः अनन्तरं एतानि कारखानानि चोङ्गकिङ्ग्-वाल्व-कारखाने विलीनाः अभवन् ।

तस्मिन् समये केचनकपाटनिर्मातारःशाङ्घाईनगरे अपि तियानजिन्, नानजिङ्ग्, वुक्सी च गत्वा वाल्वस्य मरम्मतार्थं, निर्माणार्थं च कारखानानां निर्माणं कृतवान् । बीजिंग, डालियान्, चाङ्गचुन्, हार्बिन्, अन्शान्, किङ्ग्डाओ, वुहान, फुझोउ, गुआङ्गझौ इत्यादिषु केचन हार्डवेयरकारखानानि, लोहपाइपकारखानानि, यन्त्रकारखानानि वा शिपयार्ड्-स्थानानि अपि केषाञ्चन प्लम्बिङ्ग-वाल्वानाम् मरम्मतं, निर्माणं च कर्तुं प्रवृत्ताः सन्ति